Van eensgezindheid is bij de Republikeinen niets meer over

Foto Reuters / Mike Blake

Op de dag dat de Amerikaanse voorverkiezingen werden beslist, had het contrast tussen Democraten en Republikeinen niet groter kunnen zijn. Hillary Clinton won vannacht met groot machtsvertoon de laatste ‘Super Tuesday’, en eiste de Democratische kandidatuur op die ze een dag eerder informeel al veilig had gesteld.

Op hetzelfde moment vertoonde de campagne van de Republikein Donald Trump serieuze tekenen van implosie. De ene na de andere hooggeplaatste Republikein nam afstand van Trump. Hij werd ‘racist’ genoemd, ‘ongeschikt’, en deed ‘giftige’ uitspraken.

Een paar weken lang acteerden de Republikeinen eensgezindheid. Donald Trump werd weliswaar gehaat in de partijtop, maar pragmatisme woog zwaarder dan principes. Het zou allemaal wel meevallen met Trump, werd gezegd. Het primary-seizoen had het slechtste in Trump naar boven gehaald, vanaf nu zou hij zich ‘presidentieel’ gedragen. De meeste prominenten, onder wie Paul Ryan, de voorzitter van het Huis van Afgevaardigden, steunden Trump.

Maar Trump veranderde niet, en zorgde met zijn persoonlijke aanvallen, raciaal beladen opmerkingen en complottheorieën vrijwel dagelijks voor grote gêne in de partij. Het laatste incident ging over een rechtszaak over Trump University, een commerciële onderwijsinstelling die hij heeft gesticht. Oud-studenten hebben Trump aangeklaagd. Ze noemen de universiteit bedrog, en het niveau te laag.

Trump noemde de rechter die over de zaak moet oordelen, Gonzalo Curiel, bevooroordeeld, omdat hij „naar ik meen Mexicaan is”. Trump: „Hij haat Donald Trump.” Curiel is overigens een Amerikaan, met Mexicaanse ouders. Trump is impopulair onder latino-kiezers, en noemde Mexicanen „moordenaars en verkrachters”.

Lange tijd tolereerden Republikeinen dergelijke uitspraken van Trump, maar gisteren brokkelde de steun plotseling af. Paul Ryan noemde Trumps woorden „een schoolvoorbeeld van racisme”. Hij trok zijn formele steun niet in. Maar: „Dit is zonder meer onacceptabel.” Ryan was de tweede hooggeplaatste Republikein die Trump van racisme beschuldigde, na senator Ben Sasse.

Sommige Republikeinen trokken hun steun wel in, onder wie senator Mark Kirk. Hij zei dat Trump heeft aangetoond niet het karakter te hebben om Amerika te leiden en de beschikking over kernwapens te krijgen.

Kritiek op Trump is ook strategie

Hier zit een strategische overweging achter. Kirk hoort bij de circa negen Republikeinse senatoren die bij de Congresverkiezingen van november moeten vrezen voor hun zetel. De Republikeinen dreigen hun meerderheid in de Senaat te verliezen, en daarmee hun belangrijkste machtsbasis. Voorman Donald Trump is zo impopulair dat Republikeinen als Kirk vrezen dat hij hun een nederlaag zal bezorgen. Het conflict tussen Trumpianen aan de ene kant en gematigde en conservatieve Republikeinen aan de andere kant, is daardoor weer helemaal terug.

Steeds meer Republikeinen praten over Trump alsof ze ontevreden zijn over een pas gekochte tweedehands auto. Ze dachten dat het een aardige deal was, maar net buiten de garage piept en kraakt de auto aan alle kanten, en is het te laat om nog te ruilen.

De Republikeinen zullen het met Trump moeten uitzingen tot november. De haperende rammelbak moet nog maanden mee. Het leidt tot veel chagrijn, en een onmogelijk dilemma. De partijgenoten die Trump wel blijven steunen, vaak met tegenzin, moeten tot november zijn uitspraken verdedigen.

Hoe lastig dat is, bewees Congreslid Lee Zeldin gisteren op CNN. Hij erkende in een interview dat Trump racistische termen had gebruikt, maar zei er stamelend bij dat Trump „niet echt denkt dat hij bij een superieur ras hoort”. Bovendien: ook president Obama is volgens Zeldin een racist, dus zo erg was het ook weer niet.

Democraten kijken het Republikeinse geruzie en gestuntel opgetogen aan. De Democraten raakten tijdens de voorverkiezingen ook ernstig verdeeld, en Hillary Clinton is niet zonder schade uit de strijd gekomen. De 74-jarige senator Bernie Sanders wist haar dolende campagne effectief aan te vallen.

Hillary Clinton heeft van Trump het verkiezingsthema gekregen waar ze al maanden naar zoekt. Tijdens haar overwinningstoespraak vannacht maakte ze duidelijk dat ze Trumps karakter zal aanvallen. „Mijn moeder heeft me ooit geleerd nooit toe te geven aan pestkoppen.”
Republikeinse leiders als Mitch McConnell, de leider in de Senaat, en partijvoorzitter Reince Priebus smeekten Trump om discipline te betrachten. Vannacht probeerde Trump dat inderdaad te doen. Zijn toespraak na de (verwachte) verkiezingszeges was vooraf uitgeschreven door medewerkers, en bestond vrijwel alleen uit aanvallen op Hillary Clinton – precies wat de partijtop wil.

Trump werd meteen uitbundig geprezen door voorzitter Priebus („precies de goede benadering”, „perfect uitgesproken”), hoewel de toespraak weinig nieuws bevatte. Ieder optreden waarin Trump zijn partij niet voor schut zet, wordt gevoerd als een succes door de partijtop.

    • Guus Valk