Terwijl Clinton kandidatuur opeist, ligt Trump onder vuur

Voorverkiezingen VS Terwijl Clinton de Democratische nominatie won, vielen Republikeinse partijgenoten Trump af.

Clinton tijdens haar overwinningsspeech Foto Drew Angerer/Getty Images/AFP

Op de dag dat de Amerikaanse voorverkiezingen werden beslist, had het contrast tussen Democraten en Republikeinen niet groter kunnen zijn. Hillary Clinton won vannacht met groot machtsvertoon vier van de zes staten waar op de laatste ‘Super Tuesday’ werd gestemd, en eiste de Democratische kandidatuur op die ze een dag eerder informeel al veilig had gesteld.

Ze won zelfs de belangrijkste staat waar dinsdag gestemd werd, Californië – hoewel opiniepeilingen vooraf aangaven dat Clintons tegenstander Sanders daar kans op de overwinning maakte.

Op hetzelfde moment vertoonde de campagne van Republikein Donald Trump ernstige tekenen van een implosie. De ene na de andere hooggeplaatste Republikein nam afstand van Trump. Hij werd „racist” genoemd, „ongeschikt”, en zou „giftige” uitspraken doen.

Een paar weken straalden de Republikeinen eensgezindheid uit. Trump werd weliswaar gehaat in de partijtop, maar pragmatisme woog zwaarder dan principes. Het zou allemaal wel meevallen met Trump, werd gezegd. Het voorverkiezingsseizoen had het slechtste in Trump naar boven gehaald, vanaf nu zou hij zich ‘presidentieel’ gedragen. De meeste prominenten, onder wie voorzitter van het Huis van Afgevaardigden Paul Ryan, steunden Trump.

Maar Trump veranderde niet, en veroorzaakte met zijn persoonlijke aanvallen, raciaal beladen opmerkingen en complottheorieën vrijwel dagelijks grote gêne binnen de partij. Het laatste incident ging over een rechtszaak over Trump University, een commerciële onderwijsinstelling. Oud-studenten hebben Trump aangeklaagd. Ze noemen de universiteit bedrog, en het niveau te laag.

Trump noemde de rechter die over de zaak moet oordelen, Gonzalo Curiel, bevooroordeeld, omdat hij „naar ik meen Mexicaan is”. Trump: „Hij haat Donald Trump.” Curiel is overigens een Amerikaan, met Mexicaanse ouders. Trump is impopulair onder latino-kiezers, en noemde Mexicanen eerder „moordenaars en verkrachters”.

Lange tijd tolereerden Republikeinen dergelijke uitspraken van Trump, maar gisteren brokkelde de steun plotseling af. Ryan noemde Trumps woorden „een schoolvoorbeeld van racisme”. Hij trok zijn formele steun niet in. Maar: „Dit is zonder meer onacceptabel.” Ryan was de tweede hooggeplaatste Republikein die Trump van racisme beschuldigde, na senator Ben Sasse.

Sommige Republikeinen trokken hun steun in, onder wie senator Mark Kirk. Hij zei dat Trump heeft aangetoond niet het karakter te hebben om de VS te leiden en de beschikking over kernwapens te krijgen.

Hier zit een strategische overweging achter. Kirk hoort bij de zeker negen Republikeinse senatoren die bij de Congresverkiezingen van november moeten vrezen voor hun zetel. De Republikeinen dreigen hun meerderheid in de Senaat te verliezen, en daarmee hun belangrijkste machtsbasis. Trump is zo impopulair bij veel Amerikanen dat Republikeinen als Kirk vrezen dat hij hun een nederlaag zal bezorgen.

Het conflict tussen Trumpianen aan de ene kant en gematigde en conservatieve Republikeinen aan de andere kant, is daardoor weer helemaal terug. Steeds meer Republikeinen praten over Trump alsof ze ontevreden zijn over een pas gekochte tweedehandsauto. Ze dachten dat het een aardige deal was, maar net buiten de garage piept en kraakt de auto aan alle kanten, en is het te laat om nog te ruilen.

De Republikeinen zullen het met Trump moeten uitzingen tot verkiezingsdag op 8 november. Het leidt tot veel chagrijn, en een onmogelijk dilemma. De partijgenoten die Trump wel blijven steunen, vaak met tegenzin, moeten tot november zijn uitspraken verdedigen.

Hoe lastig dat is, bewees Congreslid Lee Zeldin dinsdag op CNN. Hij erkende dat Trump racistische termen had gebruikt, maar zei er stamelend bij dat Trump „niet echt denkt dat hij tot een superieur ras behoort”. Bovendien: ook president Obama is volgens Zeldin een racist, dus zo erg was het ook niet.

Zie hier het interview van CNN met Lee Zeldin:

Trump levert Clinton munitie op

Democraten kijken het Republikeinse geruzie opgetogen aan. Zij raakten tijdens de voorverkiezingen ook ernstig verdeeld, en Hillary Clinton is niet zonder schade uit de strijd gekomen. De 74-jarige senator Bernie Sanders wist haar dolende campagne effectief aan te vallen. Hillary Clinton heeft van Trump het verkiezingsthema gekregen waar ze al maanden naar zoekt. Tijdens haar overwinningstoespraak dinsdagnacht maakte ze duidelijk dat ze Trumps karakter zal aanvallen.

„Mijn moeder heeft me ooit geleerd nooit toe te geven aan pestkoppen.”

Republikeinse kopstukken als Mitch McConnell, de leider in de Senaat, en partijvoorzitter Reince Priebus smeekten Trump om discipline te betrachten. Vannacht probeerde Trump dat inderdaad te doen. Zijn toespraak na de (verwachte) verkiezingszeges was vooraf uitgeschreven door medewerkers, en bestond vrijwel alleen uit aanvallen op Hillary Clinton – precies wat de partijtop wil.

Trump werd direct uitbundig geprezen door Priebus („precies de goede benadering”, „perfect uitgesproken”). Ieder optreden waarin Trump zijn partij niet voor schut zet, wordt gevierd als een succes door de partijtop.

    • Guus Valk