Scepsis in Brazilië over Spelen groeit met de dag

Reportage Olympische Spelen Het enthousiasme onder Brazilianen over ’s werelds grootste sportspektakel daalt met de dag. Dat heeft alles te maken met de economische neergang van het land.

Een muur met graffiti in Rio de Janeirogeeft nog enige uiting aan de Olympische Spelen, die over minder dan twee maanden beginnen. Foto Yasuyoshi Chiba/AFP

We kunnen ons deze Olympische Spelen helemaal niet permitteren. We zitten in een economische en politieke crisis. In onze atleten wordt niet geïnvesteerd en ons nationale sportbeleid staat op een laag pitje. Moeten we wel zo’n evenement organiseren?”

Op het strand van Ipanema waar oud-olympisch kampioene beachvolleybal Jackie Silva ( 54) nog regelmatig een balletje slaat, laat de atlete zich opvallend scherp uit over de Spelen. Over twee maanden wordt dit grootste internationale sportspektakel voor het eerst op Zuid-Amerikaanse bodem gehouden, maar van enige olympische koorts is nog bar weinig te merken in het gastland.

Integendeel, net als veel van haar landgenoten is Silva somber gestemd. „Het organiseren van Olympische Spelen is eervol, maar de realiteit van Brazilië is wrang: er is geen geld voor onderwijs en gezondheidszorg, de olympische baai is zwaar vervuild, en we hebben een politieke en sociale crisis. De omstandigheden zijn deprimerend.”

Silva maakte faam in 1996 toen ze met Sandra Pires een ijzersterk duo vormde in het beachvolleybal en voor Brazilië een gouden medaille binnensleepte in Atlanta. Door dit succes groeide beachvolleybal uit tot een van de populairste sporten in Brazilië. Na haar carrière begon Silva een beachvolleybalschool op het strand van Ipanema, maar ze moest hiermee stoppen na een conflict met de lokale overheid. Nu geeft ze in een achterstandswijk volleyballes op een openbare school. „Sport is essentieel voor kinderen, zeker in achterstandsbuurten. Daar komt de overheid niet, dat past niet in hun prioriteitenlijst”, klinkt het cynisch.

Een breed gevoel van pessimisme over de Spelen is duidelijk merkbaar in Rio, waar behalve de bouw van olympische bouwwerken nauwelijks iets te merken is van het aankomende evenement. Het heeft alles te maken met de opeenvolgende problemen waarmee Brazilië te kampen heeft. De grootste economische recessie sinds decennia, hoge werkloosheid en een inflatie van meer dan tien procent. Dan is er de ingrijpende politieke crisis die onrust veroorzaakt: de linkse president Dilma Rousseff is na een machtsstrijd geschorst en er wacht over enkele maanden nog een laatste stemming rondom haar afzetting. Een rechtse regering onder leiding van de bejaarde interim-president Michel Temer heeft de macht overgenomen.

Hoe anders was de sfeer in 2009

Wekelijks zijn er protesten van Rousseff-tegenstanders en de sfeer in het land is grillig. Hoe anders was dat in oktober 2009, toen in Kopenhagen het IOC voor Rio koos. Op het strand van Copacabana vierden honderdduizenden zielsgelukkige Brazilianen tot diep in de nacht feest. Toenmalige president Luiz ‘Lula’ da Silva, destijds op het hoogtepunt van zijn populariteit, barstte in tranen uit. Voetballegende Pele kon zijn geluk niet op en de Braziliaanse schrijver Paulo Coelho stond te juichen met tranen in de ogen.

Voor Brazilië, dat destijds met een economische groei van 7,5 procent in de lift zat, was toewijzing van de Spelen een bekroning op het geluk dat het land al langer toelachte. Voor de kust van Rio waren in 2008 grote oliereserves gevonden. En eerder was ook het WK aan Brazilië toegewezen. Zou de mooie toekomst eindelijk zijn aangebroken?

Maar nu, zeven jaar later, liggen de kaarten compleet anders en wordt er zelfs openlijk geroepen de Spelen alsnog uit te stellen, zoals een groep van 200 internationale specialisten onlangs voorstelde. Directe aanleiding is het zikavirus dat al maanden rondwaart in Brazilië en mogelijk verband houdt met de hersenaandoening microcefalie, waar in een half jaar tijd meer dan vierduizend Braziliaanse baby’s mee werden geboren.

Spelen worden ramp. Alleen God kan dit land nog redden

Oud-voetballer Rivaldo

Verschillende sporters hebben hun zorgen geuit over het zikavirus en voor de Amerikaanse wielrenner Tejay van Garderen is het de reden niet naar Rio te af reizen. Oud-voetballer Rivaldo waarschuwde toeristen voor het veiligheidsprobleem in Rio en riep op de stad te vermijden. ‘Toeristen blijf thuis, kom niet naar Rio!’ betoogde Rivaldo op sociale media. Aanleiding is het toenemende geweld in een aantal sloppenwijken dat recentelijk is opgelaaid. Onder meer in de grootste favela van Rio, Rocinha, dat bovendien aan een belangrijke doorgangsweg richting het olympisch dorp ligt.

De Braziliaanse interim-regering probeert het negatieve tij te keren en is begonnen met een inhaalslag om via gelikte reclamespots positieve aandacht voor de Spelen te genereren. Volgens de minister van Gezondheidszorg, Leonardo Picciani, komt het allemaal goed, is het zikavirus beter onder controle en worden er tienduizenden militairen en politieagenten ingezet om de veiligheid te garanderen: ‘Rio is klaar voor de Olympische Spelen.’

„Het wordt voor iedereen een geweldige ervaring, we zijn helemaal klaar voor dit grote spektakel, het wordt een machtig feest”, aldus de minister deze week. Op het strand van Ipanema geloof de kritische oud-olympiër Silva ook wel dat het een feest wordt. „Uiteindelijk barst het feest wel los, daar zijn wij Brazilianen goed in. Maar ten koste waarvan?”

Voormalig topvoetballer Rivaldo ziet vooralsnog geen lichtpuntje. ‘Het wordt een ramp. Alleen God kan dit land nog redden’, schreef hij op Instagram.

    • Nina Jurna