‘Motieven van tipgevers zijn soms edel en soms minder edel’

De ACM wil meer tips over kartels krijgen. Nu al komen er zo’n 100 per maand binnen. „Soms belt er iemand met een vervormde stem.”

Foto’s iStock

Ze kregen een tijdje geleden een tip van iemand die „compleet aan lager wal was geraakt”, zegt Stijn van den Broek, hoofd van het team dat kartels opspoort bij de Autoriteit Consument en Markt (ACM). „We dachten: die kan ons nooit iets vertellen over wat er gebeurt in de top van het bedrijfsleven.” Maar het kartelteam werd verrast. „Deze persoon bleek heel waardevolle informatie te hebben.”

Wat voor informatie wil hij niet vertellen. Maar dit soort tips, soms uit onverwachte hoek, kan het verschil maken tussen het wel of niet oprollen van een kartel. En dat is belangrijk: verboden prijsafspraken leiden tot „hogere prijzen voor de consument, tot wel 15 procent” en tot „luie ondernemers” die zich niet meer hoeven te onderscheiden.

Maandelijks krijgt het kartelteam zo’n honderd tips binnen, waarvan „enkele tientallen” anoniem. Maar de ACM wil nog meer tips en is dinsdag een speciale campagne begonnen om tipgevers te verleiden. Zo is er een promotiefilmpje gemaakt, gaat de ACM informatie over kartels verspreiden op sociale media en kunnen mensen op de website een ‘kartelcheck’ doen om te testen of ze toevallig in een kartel zitten.

Al op de eerste dag van de campagne zijn er meer tips binnengekomen dan gebruikelijk, zegt teamhoofd Van den Broek aan de telefoon. Hoeveel meer, wil hij niet zeggen.

Hoe ziet zo’n tip eruit? Belt iemand op met een vervormde stem?

Van den Broek: „Ja, dat komt wel eens voor, als de tipgever bijvoorbeeld nog bij het bedrijf werkt en absoluut anoniem wil blijven. We hebben een speciale tiplijn voor anonieme bellers en een algemeen nummer. Ook krijgen we tips binnen per e-mail, soms compleet met foto’s en bewijsstukken.

„Mensen die zich melden hebben vaak dingen gezien waarvan ze denken: dit mág toch helemaal niet? Zo zijn we gebeld met tips over executieveilingen, door mensen die zagen dat vastgoedhandelaren onderlinge afspraken maakten. Ze spraken af allemaal expres laag te bieden en de huizen vervolgens in het café aan de overkant opnieuw te verkopen, daar vond de échte veiling plaats. Handelaren die zich daar ongemakkelijk bij voelden, hebben zich gemeld. Van dat soort mensen willen we dat ze ons weten te vinden. Uiteindelijk hebben we de schuldige vastgoedhandelaren een boete van 5 miljoen euro opgelegd.”

Wat voor mensen zijn de tipgevers?

„Mensen van allerlei pluimage: man, vrouw, jong, oud. Het kunnen bijvoorbeeld ex-werknemers zijn, of ondernemers die hun bedrijf hebben verkocht. Sommige tipgevers hebben morele bezwaren, die vinden de prijsafspraken diefstal. Andere willen hun concurrenten een hak zetten. De motieven zijn soms edel en soms minder edel. En soms krijgen we ook tips van een andere toezichthouder. Zo hebben we een bouwkartel opgespoord in Limburg na een tip van het Openbaar Ministerie.”

Hoe vaak leidt een tip daadwerkelijk tot het oprollen van een kartel?

„We zijn altijd op zoek naar een gouden tip die ons naar een kartel leidt waar we vervolgens ook voldoende bewijs voor kunnen vinden. Want alleen een tip is vaak niet voldoende, er is meer concrete informatie nodig. Soms wordt een tipgever informant die ons vertelt wie erbij betrokken zijn en waar we belastende informatie kunnen vinden. Maar vaak kunnen we niet direct iets met een tip. We hebben een digitale tipkast, met informatie die nuttig kan zijn in de toekomst. We weten nu al wel van een aantal vermoedelijke kartels, maar de informatie is nog te dun om actie te ondernemen.”

Spoort u ook wel eens op eigen kracht een kartel op, dus zonder tips?

„Het grootste deel van de zaken beginnen we door een combinatie van tips en eigen onderzoek van de markt. Zo bekijken we in welke sectoren het makkelijk is om een kartel te starten, bijvoorbeeld omdat er maar weinig aanbieders in die sector zijn. En sommige zaken starten we als een dader zich meldt en gebruik wil maken van onze clementieregeling. Zo’n dader kan boetekorting krijgen, zelfs tot 100 procent, als hij zich als eerste uit het kartel meldt en goed meewerkt.”

Heeft de ACM wel genoeg mankracht om extra informatie te verwerken, als er meer tips komen?

„We moeten altijd keuzes maken, sommige dingen laten we zitten. Maar we willen meer tips, die moeten we natuurlijk wel kunnen verwerken. Dat kunnen we dus ook.”

    • Teri van der Heijden