In Brazilië groeit de scepsis met de dag

Het enthousiasme onder Brazilianen daalt met de dag. Onder meer dankzij de economische neergang van het land.

Een muur met graffiti in Rio de Janeiro geeft nog enige uiting aan de Olympische Spelen, die over minder dan twee maanden beginnen. Foto Yasuyoshi Chiba/AFPEen muur met graffiti in Rio de Janeiro geeft nog enige uiting aan de Olympische Spelen, die over minder dan twee maanden beginnen.

‘We kunnen ons deze Spelen helemaal niet permitteren. We zitten in een economische en politieke crisis. In onze atleten wordt niet geïnvesteerd en ons nationale sportbeleid staat op een laag pitje. Moeten we wel zo’n evenement organiseren?”

Op het strand van Ipanema, waar oud-olympisch kampioene beachvolleybal Jackie Silva (54) nog regelmatig een balletje slaat, laat de sporter zich opvallend scherp uit. Over twee maanden wordt het grootste internationale sportspektakel voor het eerst op Zuid-Amerikaanse bodem gehouden, maar van olympische koorts is nog bar weinig te merken.

Integendeel, net als veel van haar landgenoten is Silva somber gestemd. „Het organiseren van Olympische Spelen is eervol, maar de realiteit van Brazilië is wrang: er is geen geld voor onderwijs en gezondheidszorg, de olympische baai is zwaar vervuild, en we hebben een politieke en sociale crisis. De omstandigheden zijn deprimerend.”

Silva maakte faam in 1996 toen ze met Sandra Pires goud won in Atlanta. Hierdoor groeide beachvolleybal uit tot een van de populairste sporten in Brazilië. Na haar carrière begon Silva een beachvolleybalschool op het strand van Ipanema, maar ze moest hiermee stoppen na een conflict met de lokale overheid. Nu geeft ze in een achterstandswijk volleyballes op een openbare school. „Sport is essentieel voor kinderen, zeker in achterstandsbuurten. Daar komt de overheid niet. Past niet in hun prioriteitenlijst”, zegt ze cynisch.

Een breed gevoel van pessimisme over de Spelen is duidelijk merkbaar in Rio, waar behalve de bouw van olympische bouwwerken nauwelijks iets te merken is van het aankomende evenement. Het heeft alles te maken met de opeenvolgende problemen in Brazilië: de grootste economische recessie sinds decennia, hoge werkloosheid, een inflatie van meer dan tien procent. En dan is er de politieke crisis die onrust veroorzaakt: de linkse president Dilma Rousseff is na een lange machtsstrijd geschorst en er wacht over enkele maanden nog een laatste stemming rondom haar afzetting. Een rechtse regering onder leiding van de bejaarde interim-president Michel Temer heeft de macht overgenomen.

Hoe anders was de sfeer in 2009

Wekelijks zijn er protesten van Rousseff-tegenstanders en de sfeer in het land is grillig. Hoe anders was dat in oktober 2009, toen in Kopenhagen het IOC voor Rio koos. Op het strand van Copacabana vierden honderdduizenden zielsgelukkige Brazilianen feest. Toenmalig president Luiz ‘Lula’ da Silva, destijds op het hoogtepunt van zijn populariteit, barstte in tranen uit. Voetballegende Pelé kon zijn geluk niet op en de Braziliaanse schrijver Paulo Coelho stond te juichen met tranen in de ogen. Voor Brazilië, dat destijds met een economische groei van 7,5 procent in de lift zat, was het een bekroning op het geluk dat het land al langer toelachte. Voor de kust van Rio waren in 2008 grote oliereserves gevonden. En eerder was ook het WK aan Brazilië toegewezen.

Maar zeven jaar later liggen de kaarten compleet anders en wordt er zelfs geroepen de Spelen alsnog uit te stellen, zoals een groep van 200 internationale specialisten onlangs voorstelde. Directe aanleiding is het zikavirus, dat al maandenlang rondwaart in Brazilië en mogelijk verband houdt met de hersenaandoening microcefalie, waar in een half jaar tijd meer dan vierduizend Braziliaanse baby’s mee werden geboren.

Verschillende sporters hebben ook hun zorgen erover geuit en voor de Amerikaanse wielrenner Tejay van Garderen is het de reden niet naar Rio te af reizen, vanwege zijn zwangere vrouw. Oud-voetballer Rivaldo waarschuwde toeristen voor het veiligheidsprobleem in Rio en riep op de stad te vermijden. Dit vanwege het toenemende geweld in een aantal sloppenwijken, dat recentelijk is opgelaaid. Onder meer in de grootste favela van Rio, Rocinha, dat bovendien aan een belangrijke doorgangsweg richting het olympisch dorp ligt.

De Braziliaanse interim-regering is begonnen met een inhaalslag om via gelikte reclames positieve aandacht voor de Spelen te genereren. Volgens de minister van Gezondheidszorg, Leonardo Picciani, komt het allemaal goed, is het zikavirus beter onder controle en worden er tienduizenden militairen en politieagenten ingezet om de veiligheid te garanderen. „Het wordt voor iedereen een geweldige ervaring, we zijn klaar voor dit spektakel”, zei hij deze week.

Op het strand van Ipanema gelooft Silva ook wel dat het een feest wordt. „Daar zijn wij Brazilianen goed in. Maar ten koste waarvan?”

    • Nina Jurna