Hans van Manen weigert Turkse eretitel

Choreograaf Turkije wil hem eren als ‘Choreograaf van de Eeuw’. Hans van Manen gaat er om politieke redenen niet op in.

Hans van Manen Foto Jerry Lampen/ANP

De Nederlandse choreograaf Hans van Manen (83) heeft een onderscheiding geweigerd die hij namens de Turkse staat kreeg aangeboden. Dat bevestigt Van Manen tegenover NRC. De Turkse Staatsopera en -Ballet wilde hem komende maand, tijdens het internationaal balletfestival van Istanbul, belonen met de eretitel ‘Choreograaf van de Eeuw’. Van Manen heeft besloten daar niet op in te gaan.

De reden: recente ontwikkelingen op het gebied van persvrijheid en mensenrechten in het land. „Ik heb ze het volgende gezegd”, zegt Van Manen. „Zolang in Turkije kranten monddood worden gemaakt en journalisten die hun beroep uitoefenen in de gevangenis terechtkomen, kan ik deze prijs niet accepteren.”

De arrestatie van de Turks-Nederlandse columnist Ebru Umar in Kusadasi afgelopen april weegt voor hem zwaar mee, zegt Van Manen. „Het ballet wordt gefinancierd door de Turkse staat. Ik kan die prijs daar niet los van zien.”

De onderscheiding kwam als een verrassing voor de choreograaf. „Ik ben nooit in Turkije geweest.” Wel voerde de Ankara State Opera and Ballet eerder zijn legendarische choreografie 5 tango’s (1977, op muziek van Astor Piazzolla) op. Van Manen: „Dat is daar ingestudeerd door mijn assistenten, niet door mij persoonlijk.”

Mehmet Balkan, chef-choreograaf van de Turkse Staatsopera en -ballet, laat telefonisch weten bedroefd te zijn over de weigering van Van Manen, maar er wel begrip voor te hebben. „Hans heeft zijn standpunt toegelicht. We hopen in de toekomst nog op andere manieren met hem te werken. Zijn bijdrage aan de dans is van onschatbare waarde.”

Eerder weigering prijs Oostenrijk

Het is niet de eerste keer dat Van Manen uit politieke overwegingen een prijs weigert . Eerder bedankte hij voor de Grote Oostenrijkse Staatsprijs, vanwege de controversiële rechtse populist Jörg Haider (1950–2008) die daar destijds aan de macht was. In 1968 zei hij nee tegen een Griekse prijs vanwege de staatsgreep door de militaire junta. En hij wees een cultuurprijs af uit het Portugal van dictator António de Oliveira Salazar (1932-1968).

„Natuurlijk kun je kunst en politiek niet los van elkaar zien”, zegt Van Manen daarover. „Maar ik hoef daar geen persconferentie over te geven. Ik heb geen behoefte aan schouderklopjes.”

Ontelbaar veel prijzen

De wereldberoemde Hans van Manen is in Nederland sedert jaren een van de vaste choreografen van Het Nationale Ballet. Ook is hij verbonden aan het Nederlands Danstheater. Hij ontving door de jaren heen ontelbaar veel prijzen, waaronder de Europese Erasmusprijs. In 2007 werd hij benoemd tot Commandeur in de Orde van de Nederlandse Leeuw.

Van Manen is niet de enige Nederlander die geen boodschap heeft aan een Turkse prijs. Vorige maand gaf Erik-Jan Zürcher, hoogleraar Turkse talen en culturen aan de Universiteit Leiden, een belangwekkende Turkse onderscheiding – inclusief gouden medaille – terug vanwege de dictatoriale trekken van het regime van president Recep Tayyip Erdogan.

    • Thomas Rueb