De rode handen van lady MacBeth

Vrijdag ging het van start: wat biedt editie 2016 de filmliefhebber?

Een beeld uit The Walking Foest

‘Verdammt!” De vrouw in het damestoilet van het Mousonturm-theater in Frankfurt vloekt hardgrondig. „Ik krijg het er niet af!” Ze laat haar roodgekleurde handen zien terwijl ze verwoed aan het poetsen is. „Verdammt noch mal!” Rood water verdwijnt in de wasbak. „U bent net Lady Macbeth”, zeg ik.

We hebben zojuist The Walking Forest gezien, een live gefilmde en geprojecteerde walk-in theater- en video-installatie van de Braziliaanse theatermaaktser Christiane Jatahy. The Walking Forest is gebaseerd op Macbeth van William Shakespeare, en steekt net als in Jatahy’s eerdere voorstellingen Julia (naar Strindberg) en What If They Went to Moscow? (naar Tsjechov) de grens over tussen toeschouwer en acteur, film en werkelijkheid, theatrale en filmische ruimte. Sommige bezoekers krijgen een rol, zoals de vrouw met de rode handen.

Jatahy moet lachen als ik haar na afloop van de voorstelling over haar vertel. „Dit is precies wat ik wil. Ik wil grenzen niet op de klassieke manier opheffen. Dus niet, zoals dat dan heet, ‘de vierde wand doorbreken’, de onzichtbare muur tussen publiek en spelers, door opeens het woord tot de toeschouwer te richten om te laten zien dat theater echt is en geen fictie. Nee, ik wil het omgekeerde: fictie in de werkelijkheid laten binnendringen. Ik wil dat jij je afvraagt wat er gebeurt als Macbeth in jouw wereld heerst en wat jij zou doen als Lady Macbeth.”

‘Wat als’-vragen spelen in het werk van Jatahy een belangrijke rol. Ze ging ook op zoek naar antwoorden. Een groot deel van The Walking Forest bestaat uit vier documentaires waarin ze getuigenissen van vluchtelingen en politieke activisten vastlegde. Zo wil ze overal waar ze komt het project aanpassen aan de actuele en lokale omstandigheden. „Een politieke film maken gaat niet zonder ook de positie van de toeschouwer ter discussie te stellen. In de bioscoop en het theater is er altijd een machtsverhouding tussen datgene wat wordt vertoond of opgevoerd, en degenen die kijken. Bij mij moet de toeschouwer zich, zoals Rancière dat noemde, emanciperen. Ik maak hem bewust van zijn voyeurschap, maar hij mag zelf bepalen of hij een rol in of buiten de film wil spelen.”

Macbeth is de grimmigste van Shakespeares tragedies, vindt Jatahy. „Hij gaat over de verslavende zucht naar macht, over hoe macht corrumpeert en uiteindelijk krankzinnig maakt. Overal in de wereld grijpen Macbeths de macht.” De link met de huidige situatie in Brazilië is dan snel gelegd. „Ik ben enorm pessimistisch”, vervolgt ze. „Maar in Macbeth wordt een profetie gedaan dat Macbeth veilig is zo lang het bos van Birnam niet naar hem toekomt. We denken dat een bos de macht niet ten val kan brengen, maar bij Shakespeare gebeurt dat toch. Ik wil laten zien dat wij dat bos zijn. Wij, het volk.”

    • Dana Linssen