Clinton door glazen plafond, maar echte bezieling ontbreekt

Nu zij de steun van voldoende ‘supergedelegeerden’ heeft, wordt Hillary Clinton vrijwel zeker de eerste vrouwelijke presidentskandidaat bij grote Amerikaanse politieke partij. Maar enthousiasme heeft ze (nog) niet kunnen losmaken.

Een historisch moment in de Amerikaanse politiek ging maandagnacht bijna onopvallend voorbij. Hillary Clinton is de eerste vrouwelijke presidentskandidaat namens een grote partij in de geschiedenis van de VS. Volgens een berekening van persbureau AP kan ze wat aantallen gedelegeerden betreft niet meer worden ingehaald. Ze heeft sinds 1 februari 1.812 gedelegeerden gewonnen. Samen met de steun van zeker 571 zogeheten supergedelegeerden, ongekozen partijprominenten, is dat genoeg.

Clintons campagneteam aarzelde de zege op te eisen, pal voor de laatste grote voorverkiezingen in zes staten, waaronder Californië, en nog voor de conventie waar eind juli de kandidatuur officieel wordt. Evenmin gaf Clintons tegenstrever, senator Bernie Sanders, zijn nederlaag al toe. Hij houdt vol dat supergedelegeerden nog van mening kunnen veranderen. Het is „verkeerd” hun stem al te tellen voor de conventie, staat in een persbericht.

‘18 miljoen barsten’

Clintons zege bij de Democratische voorverkiezingen is zo zwaarbevochten, dat het historische karakter ervan snel onderbelicht raakt. De Amerikaanse politiek is altijd gedomineerd geweest door witte mannen. Net als Obama in 2008 schrijft dit jaar opnieuw een Democraat geschiedenis. Een journalist van The Washington Post merkte op dat Amerikanen die geboren zijn na november 1986, en dus in 2008 voor het eerst voor een president mochten stemmen, nooit slechts uit twee witte mannen konden kiezen.

Hillary Clinton hoopte al in 2008 de eerste vrouwelijke presidentskandidaat te worden. Ze moest het afleggen tegen een andere politicus die op weg was een barrière te breken. Precies acht jaar geleden gaf ze haar nederlaag toe. „We konden het hoogste, sterkste glazen plafond niet breken”, zei ze destijds, „maar het heeft zo’n 18 miljoen barsten gekregen”.

Clinton werd minister van Buitenlandse Zaken onder Obama, en werkte langzaam naar een nieuwe kandidatuur toe. Geduld heeft ze altijd gehad: als partner van een overspelige echtgenoot, als politicus die een grote omweg maakte (first lady, senator, minister). Dat geduld hielp haar na haar verlies in 2008. What doesn’t kill you makes you stronger van Kelly Clarkson is op iedere campagnebijeenkomst van Clinton te horen.

Zwalkende boodschap

Hillary Rodham Clinton (1947) is al sinds haar studententijd een voorvechter voor vrouwenrechten. Toch weigerde ze haar sekse een al te dominante rol te laten spelen in deze voorverkiezingen. Dat verklaart misschien ook wel het gebrek aan enthousiasme bij Democratische kiezers.

Sinds ze vorig jaar april aankondigde weer mee te doen aan de presidentsverkiezingen, zwalkt ze met haar boodschap. Op campagne en in de tv-debatten met haar schaarse uitdagers kwam ze over als capabel, geïnformeerd, maar ook als star, risicomijdend, en bovenal inspiratieloos. De échte bezieling was er niet, of kwam niet over op kiezers. De 74-jarige Bernie Sanders wist die wel over te brengen, waardoor hij het haar tot het laatst toe moeilijk bleef maken.

Clinton begon als ‘luisterende’ kandidaat, zonder echt eigen verhaal. Ze trok langs universiteiten en ziekenhuizen, maakte driftig aantekeningen, en sprak zelf weinig. Ze wilde naast gewone mensen staan, zei ze vaak. Na verloop van tijd veranderde ze die boodschap. Steeds meer kwam Clinton onder druk van progressieve Democraten te staan. Ze veranderde haar toon. Ze werd activistisch, en begon meer te praten over het recht op gelijke beloning voor mannen en vrouwen.

Calculerend en met strak script

Hillary Clinton is een publiek figuur sinds 1978, toen haar man tot gouverneur van Arkansas werd gekozen. Haar reactie daarop is een van haar zwakke plekken: ze is teruggetrokken en calculerend. Interviews geeft ze vrijwel niet. Haar publieke optredens verlopen altijd volgens script – haar campagneteam had zelfs afgesproken hoe ‘spontaan’ en ‘humorvol’ ze precies moest zijn.

De affaire rond het gebruik van een privéserver tijdens haar ministerschap vloeit deels voort uit deze reflex. Clintons verweer was altijd erg formeel, echte spijt bleef uit. Er loopt nog een FBI-onderzoek naar mogelijke strafbare feiten. Dat is een uiterst kwetsbaar punt voor de verkiezingsstrijd in november tegen Donald Trump, omdat ze zich vooral lijkt te willen richten op Trumps karakter. Een eenvoudig verweer kan zijn: hoe zit het dan met háár beoordelingsvermogen en ethisch besef?

Bill is exponent van de jaren 90

Maar haar grootste zwakte is haar echtgenoot Bill Clinton, president tussen 1993 en 2001. ‘Big Dog’ heeft nog altijd veel aanhangers, in de eigen partij, en is een geweldige spreker. Maar hij heeft een heel ander probleem: hij staat ook symbool voor de politiek van de jaren negentig.

De jaren negentig waren de jaren van de Derde Weg, het pragmatische progressivisme van Clinton, Tony Blair, Gerhard Schröder en Wim Kok. Ideologieën waren doodverklaard, er was ook op links een sterk geloof in de markt en vrijhandel, tegenstellingen telden niet. Bill Clintons pragmatisme tot het sluiten van vrijhandelsakkoord NAFTA en tot de invoering van de Crime Bill, een strenge wet die jonge zwarte mannen onevenredig hard trof.

De grote kiezerswoede van deze verkiezingen draait voor een groot deel om wat er toen is voortgebracht. Vrijhandel is verdacht, evenals het politieke midden. En de Crime Bill is, indirect, een van de oorzaken geweest van het grote ongenoegen onder Afro-Amerikanen, en de Black Lives Matter-beweging.

Links Amerika is aan het herideologiseren, nog een verklaring voor gebrek aan enthousiasme voor Clinton. Hillary Clinton schildert zich af als harde werker die dingen een beetje beter maakt. Dat is in deze tijd een weinig populaire kijk op politiek.

    • Guus Valk