Vluchtelingteam in Rio: symbool van hoop

Op initiatief van het Internationaal Olympisch Comité (IOC) neemt voor het eerst vluchtelingenteam deel: 10 sporters uit 5 landen.

Thomas Bach, voorzitter van het Internationaal Olympisch Comité (IOC), sprak vrijdag ronkend van „een symbool van hoop” toen hij de samenstelling van het Olympisch Vluchtelingen Team bekendmaakte. Hij was zichtbaar trots dat het voor de Zomerspelen in Rio de Janeiro was gelukt een neutraal team samen te stellen van sporters die huis en haard hebben verlaten. Het IOC is er voor iedereen, bedoelde Bach te zeggen, ook voor sporters die nergens meer bij horen.

De vluchtelingenploeg, die officieel als ROT (Refugee Olympic Team) wordt aangeduid, bestaat uit tien sporters met wortels in: Zuid-Soedan (vijf), Syrië (twee), Congo (twee) en Ethiopië (één). Ze hebben een achtergrond in het opvangkamp Kakuma in Kenia of maakten deel uit van de exodus aan vluchtelingen vanuit het Midden-Oosten naar Europa. Het team treedt in Rio de Janeiro aan onder de olympische vlag en bij de traditionele welkomstceremonie of een eventuele huldiging wordt de olympische hymne gespeeld.

VN verifieerde sporters

Het idee van een aparte olympische ploeg voor vluchtelingen is ontkiemd sinds het IOC en de Verenigde Naties (VN) op sportgebied nauw samenwerken, onder andere met sportprojecten in vluchtelingenkampen. Voormalig IOC-voorzitter Jacques Rogge is twee jaar terug tot speciaal gezant voor jeugd, vluchtelingen en sport bij de VN benoemd. Zijn functie kan niet los van het unieke initiatief worden gezien. De vluchtelingenorganisatie UNHCR van de VN is nauw bij het project betrokken, onder andere met de verificatie van de sporters. Er waren 43 kandidaten van wie er tien de selectie hebben gehaald, omdat zij de vluchtelingenstatus combineren met het gewenste olympisch niveau.

De voormalige Keniaanse marathonloopster Tegla Loroupe, drievoudig olympiër en tweevoudig winnares van de New York Marathon, is aangesteld als chef de mission van het vluchtelingenteam, met op verzoek van UNHCR hun Braziliaanse juriste Isabela Mazão als haar plaatsvervangster. Verder worden vijf coaches en vijf officials toegevoegd aan het vluchtelingenteam, dat vanzelfsprekend wordt ondergebracht in het olympisch dorp en bij de openingsceremonie als eerste het stadion mag binnenwandelen, vóór gastland Brazilië.

De keus voor Loroupe, een voormalige atlete uit de stal van de Nederlandse manager Jos Hermens, hangt samen met de keus voor de vijf geselecteerde Zuid-Soedanese atleten, die zij traint. Verder bestaat de ploeg uit twee Congolese judoka’s, twee Syrische zwemmers en een Ethiopische marathonloper. Geen van allen worden overigens medaillekansen toegedicht.

De vijf Zuid-Soedanezen verblijven in het opvangkamp Kakuma in Kenia aan de grens met hun thuisland. De twee Syrische zwemsters zijn meegekomen met de vluchtelingenstroom vanuit hun geboorteland naar Europa. Eén verblijft in België, de ander in Duitsland. De Ethiopiër woont in Luxemburg en beide Congolezen zijn na de WK judo van 2013 in Rio de Janeiro achtergebleven in Brazilië. Het tiental voldoet volgens de betrokken internationale sportbonden aan de internationale limiet voor deelname aan de Spelen.

De zeventienjarige zwemster Yusra Mardini uit Syrië heeft, samen met een zus, bij de oversteek van Turkije naar het Griekse eiland Lesbos haar zwemvaardigheid aangewend om het bootje waarmee zij overstaken het laatste deel al zwemmend te begeleiden, toen die water maakte. Zij en haar familieleden konden hun vlucht naar Duitsland vervolgen.

Neutraliteit geen primeur

Meedoen onder de olympische vlag aan de Spelen is geen primeur voor het vluchtelingenteam. Als gevolg van geopolitieke conflicten kregen de Joegoslavische sporters in 1992 bij de Zomerspelen van Barcelona een neutrale status vanwege de internationale sancties tegen hun uiteengevallen land. In 2000, tijdens de Spelen in Sydney, streden sporters uit Oost-Timor onder olympische vlag, omdat hun land bij de nieuwe onafhankelijkheid nog niet over een nationaal olympisch comité beschikte. Datzelfde gold vier jaar geleden op de Spelen in Londen voor sporters uit Zuid-Soedan.

Het IOC klopt zich stevig op de borst met het initiatief om voor het eerst vluchtelingen tot de Olympische Spelen toe te laten. Voorzitter Bach sprak bij de bekendmaking van de ploeg van een doorbraak. „Dit is een symbool van hoop voor alle vluchtelingen en zal de internationale gemeenschap bewust maken van de enorme omvang van het probleem.”

Bach ging de politieke gevoeligheid van het onderwerp 'vluchtelingen' niet uit de weg. Met nadruk: „De vluchtelingenploeg geeft ook een signaal aan de internationale gemeenschap dat vluchtelingen medemensen zijn die als een verrijking voor onze maatschappij kunnen worden gezien. Deze tien sporters zullen de wereld hun wilskracht en spirit tonen ondanks de onvoorstelbare tragedie die zij hebben ondergaan.”

    • Henk Stouwdam