Uitgeprocedeerde asielkinderen worden weer mensen, op school

Schaamte, boosheid, verdriet en bewondering wisselden elkaar af bij het kijken naar de documentaire Vergeet Mij Niet.

‘Vergeet Mij Niet’ (2DOC/EO).

Het klinkt cynisch, maar ik dacht langzamerhand immuun te zijn voor in de media gepresenteerd leed van met uitzetting bedreigde jeugdige asielzoekers. Al was het maar omdat het snel tot herhaling van zetten leidt.

Tegen de documentaire Vergeet Mij Niet (2DOC/EO) had ik echter geen enkele weerstand. Schaamte, boosheid, verdriet en bewondering voor het engelengeduld van de leerkrachten van openbare basisschool De Verrekijker in Katwijk wisselden elkaar in hoog tempo af.

Nu is het moeilijk een documentaire over een of meer schoolklassen te verpesten. Er gebeurt altijd zo veel en de intieme microcosmos van een klaslokaal werkt bijna als het vergrootglas van een studio. Gedurende een lange periode versmolt de eenkoppige filmcrew van Jan Jaap Kuiper (regie, camera, geluid) met de school. Het is een van de zeven zogeheten GLO-scholen, gesitueerd in de nabijheid van een gezinslocatie van het COA.
De leerlingen zijn allemaal jonge asielzoekers, die op het punt staan te worden uitgezet.

Ze leren er Nederlands en rekenen, punniken en puzzelen, over Sinterklaas en Anne Frank. De kinderen zijn dolblij naar school te mogen, maar hebben wel regelmatig gedragsproblemen. Er hangt namelijk een constante dreiging boven hun hoofd, dat nog vol zit met recente herinneringen aan oorlogsgeweld en vlucht.

De onderwijzers worden van tevoren niet ingelicht over een uitzetting. Op het schoolplein horen ze van de andere kinderen dat Milena en haar gezin er niet meer zijn. „Gepakt door de politie en in een auto naar eigen land”, luidt hun ooggetuigenverslag in de vers verworven nieuwe taal.

Dan pakt de juf een gitaar en zingt het vaste liedje: „Dag Zishan, dag Zishan! Wat fijn dat jij er was.” Op het bord in de gang hangt een groot bord met foto’s van alle kinderen, de vergeetmijnietjes. Bij verwijdering (of het verkrijgen van een verblijfsstatus of vertrek met onbekende bestemming) wordt de foto naar een doorzichtige map verplaatst.

De kinderen die meezongen met het afscheidslied weten maar al te goed dat ze de volgende kunnen zijn. Door de komst van grote groepen Syriërs moet er plaats worden vrij gemaakt in elke azc. Maar zolang er geen nieuw schoolokaal wordt toegevoegd aan de uit containers opgetrokken school, weigert het hoofd nieuwe leerlingen, met pijn in het hart. De ouders van de geweigerde kinderen zien het als een nieuw geval van ‘vol is vol’.

Maar het ergst is toch die permanente dreiging. Je kunt je nauwelijks voorstellen dat dat nu in Nederland speelt: angst voor een klop op de deur, gescheiden worden van je vriendjes en vriendinnetjes en meester of juf, zonder afscheid te kunnen nemen. En dat alleen maar omdat de stemming onder de bevolking en politici neigt naar hardvochtigheid tegen nieuwkomers.

Als het Europees Hof de Nederlandse regering niet op de vingers zou hebben getikt over het recht op onderwijs, zouden die scholen er nooit gekomen zijn. Nu worden de gevallen weer mens. Zolang het duurt. Deze imposante en nuttige film laat vooral dat zien.