Slapende benen in de trein, slapende wangen in je bed

Wekelijks zoekt de redactie wetenschap het antwoord op een vaak gestelde, vreemde vraag. Vandaag: wat is een slapende arm?

Wakker worden naast een arm die niet van jezelf lijkt te zijn. Stuurloos en lam ligt-ie naast je in bed, de andere arm en hand moeten te hulp schieten om hem te verplaatsen. En dan begint het tintelen. De arm voelt zwaar en het lijkt of iemand er met duizenden naalden in prikt. Langzaam komt de controle terug.

Een ‘slapende arm’ heet het, maar wat is dat? Artsen noemen het transient paresthesia. Het is dikdoenerij, want paresthesia betekent ‘vreemde sensatie’ en transient wil zeggen dat het vanzelf weer over gaat en dat verklaart niks.

Het ‘slapen’ begint in ieder geval als de doorbloeding van het inslapende lichaamsdeel langdurig wordt afgeknepen of doordat de zenuwen ervan worden afgekneld. Daardoor gaan er geen prikkels meer naar de hersenen en kunnen de hersenen de spieren niet langer via motorische zenuwbanen aansturen.

Niet alleen armen kunnen ‘slapen’, maar ook benen, voeten, een (deel van de) hand en zelfs een wang of een bil. Het kan zich kortom voordoen, op alle plekken in het lichaam waar zenuwbanen kunnen worden afgekneld. Bepaalde houdingen – een in je armen slapende partner, met je benen over elkaar zitten, de druk van een zadel van een wielrenfiets of zelfs de zitbanken van een bepaald model intercity’s – kunnen het slapende gevoel oproepen.

Je mist het ingeslapen lichaamsdeel pas als je het weer nodig hebt. In het geval van de treinbank is dat een beetje ongemakkelijk, omdat dat meestal samenvalt met het binnenrijden van het station van bestemming. De enige optie is dan het slapende been negeren, en het tot stappen te forceren. Dat lukt, maar niet van harte. Tegelijk is bewegen van het slapende ledemaat de beste remedie om de toestand te beëindigen. Dan komt de bloedstroom weer op gang.

Een slapende arm of been is meestal onschuldig, want het gaat vanzelf weer over zonder merkbare blijvende schade. Bij mensen die vaak of voortdurend last hebben van slapende ledematen kán het een symptoom zijn van ernstiger kwalen, van alcoholmisbruik tot een schildklierstoornis of een hersentumor. Maar schrik niet – meestal is een slapend ledemaat gewoon een tijdelijk ongemak. Dat sommige mensen er vaak last van hebben, ligt aan hun gewoontes of hun lichaamsbouw.

Hetzelfde prikkende slaapgevoel is niet alleen op te wekken door afknellen, maar ook door de zenuw een optater te verkopen. Het gebeurt als mensen hun elleboog stoten. Een klap op de juiste plek achter het opperarmbeen geeft een plotselinge prikkende pijn die langzaam uitdooft.

    • Sander Voormolen