Amerika 2016

Hillary Clinton doorbreekt het laatste glazen plafond

Voor het eerst is een vrouw presidentskandidaat in de VS. Pal voor de laatste voorverkiezingen, vandaag, riepen AP en CNN Hillary Clinton tot winnaar bij de Democraten uit.

Clinton tijdens een rally in Oakland, California Foto Gabrielle Lurie/AFP

Een historisch moment in de Amerikaanse politiek ging vannacht bijna onopvallend voorbij. Hillary Clinton is de eerste vrouwelijke presidentskandidaat namens een grote partij in de Amerikaanse geschiedenis. Volgens een berekening van persbureau AP kan ze niet langer ingehaald worden door haar uitdager Bernie Sanders. Ze heeft sinds 1 februari 1.812 gedelegeerden gewonnen. Samen met de steun van zeker 571 zogeheten ‘supergedelegeerden’, ongekozen partijprominenten, is dat voldoende.

Clintons campagneteam aarzelde om vannacht de zege op te eisen, pal voor de laatste grote voorverkiezingen vandaag in zes staten, waaronder het grote Californië. Senator Bernie Sanders heeft zijn nederlaag nog niet toegegeven. Het is „verkeerd” de stem van de supergedelegeerden al te tellen voor de Conventie in juli, staat in een persbericht.

Clintons zege bij de Democratische voorverkiezingen is zo zwaarbevochten, dat het historische karakter ervan snel onderbelicht raakt. De Amerikaanse politiek is altijd gedomineerd door mannen. Net als Obama in 2008 schrijft dit jaar opnieuw een Democraat geschiedenis. Een journalist van The Washington Post merkte gisteren op dat niemand die geboren is na november 1986 ooit in een presidentsverkiezing heeft mogen stemmen waarin twee witte mannen het tegen elkaar opnemen.

Barrière

Hillary Clinton, voormalig First Lady, senator, minister, hoopte al in 2008 de eerste vrouwelijke presidentskandidaat te worden. Ze moest het afleggen tegen een andere politicus die op weg was een barrière te breken. Precies acht jaar geleden gaf ze haar nederlaag toe. „We konden het hoogste, sterkste glazen plafond niet breken”, zei ze destijds, „maar het heeft zo’n achttien miljoen barsten gekregen”.

Zie hier het fragment uit Clintons ‘concession speech’:

Clinton werd minister van Buitenlandse Zaken onder Obama, en werkte langzaam naar een nieuwe kandidatuur toe. Geduld heeft ze altijd gehad: als partner van een overspelige echtgenoot, als politicus die een grote omweg maakte (first lady, senator, minister). Dat geduld hielp haar na haar verlies in 2008. What doesn’t kill you makes you stronger van Kelly Clarkson is op iedere campagnebijeenkomst van Clinton te horen.

Hillary Rodham Clinton (1947) is al sinds haar studententijd een voorvechter voor vrouwenrechten. Toch weigerde ze haar sekse een al te dominante rol te laten spelen in deze voorverkiezingen. Dat verklaart misschien ook wel het gebrek aan enthousiasme bij Democratische kiezers.

Niemand die geboren is na november 1986 heeft ooit mogen stemmen in een presidentsverkiezing tussen twee blanke mannen

Sinds ze in april 2015 aankondigde weer mee te doen aan de presidentsverkiezingen, heeft ze gezwalkt met haar boodschap. Op campagne en in de tv-debatten met haar schaarse uitdagers kwam ze over als capabel, geïnformeerd, maar ook star, risicomijdend, en bovenal inspiratieloos. De échte bezieling was er niet, of kwam niet over op kiezers. De 74-jarige Bernie Sanders wist die wel over te brengen, waardoor hij het haar tot het laatst toe moeilijk bleef maken.

Clinton begon als ‘luisterende’ kandidaat, zonder een echt eigen verhaal. Ze trok langs universiteiten en ziekenhuizen, maakte driftig aantekeningen, en sprak zelf weinig. Ze wilde naast gewone mensen staan, zei ze vaak. Na verloop van tijd veranderde ze die boodschap. Steeds meer kwam Clinton onder druk van de progressieve vleugel in de partij te staan. Daarop veranderde ze haar toon. Ze werd activistisch, en begon meer te praten over het recht op gelijke beloning tussen mannen en vrouwen.

Hillary Clinton is een publiek figuur sinds 1978, toen haar man tot gouverneur van Arkansas werd gekozen. Ze weet dat die rol niet eenvoudig is, zeker voor een vrouw. Haar reactie daarop is een van haar zwakke plekken: ze is teruggetrokken en calculerend. Interviews geeft ze vrijwel niet. Haar publieke optredens verlopen altijd volgens script – haar campagneteam had zelfs uitvergaderd hoe ‘spontaan’ en ‘humorvol’ ze precies moest zijn.

De affaire rond het gebruik van een privéserver tijdens haar ministerschap vloeit deels voort uit deze reflex. Clintons verweer is altijd erg formeel geweest, echte spijt bleef uit. Er loopt nog een FBI-onderzoek naar mogelijke strafbare feiten. Dit is een uiterst kwetsbaar punt voor de verkiezingsstrijd in november tegen Donald Trump, omdat ze zich vooral lijkt te willen richten op Trumps karakter. Een eenvoudig verweer kan zijn: hoe zit het dan met háár eigen beoordelingsvermogen en ethisch besef?

Maar haar grootste zwakte is haar echtgenoot Bill Clinton, president tussen 1993 en 2001. ‘Big Dog’ heeft nog altijd veel aanhangers, in de eigen partij, en is een geweldige spreker. Maar hij heeft een heel ander probleem: hij staat ook symbool voor de politiek van de jaren negentig. Precies de politiek waartegen deze verkiezingen zo’n haat tegen bestaat.

De jaren negentig waren de jaren van de Derde Weg, het pragmatische progressivisme van Clinton, Tony Blair, Gerhard Schröder en Wim Kok. Ideologieën waren doodverklaard, er was ook op links een sterk geloof in de markt en vrijhandel, tegenstellingen telden niet. Bill Clintons pragmatisme leidde bijvoorbeeld tot afsluiten van het handelsakkoord NAFTA en tot de invoering van de Crime Bill, een strenge wet die jonge zwarte mannen onevenredig hard trof.

De grote kiezerswoede van deze verkiezingen draait voor een groot deel om wat er toen is voortgebracht. Vrijhandel is verdacht, evenals het politieke midden. En de Crime Bill is, indirect, een van de oorzaken geweest van het grote ongenoegen onder Afro-Amerikanen, en de Black Lives Matter-beweging.

Links Amerika is aan het her-ideologiseren, nog een verklaring voor het gebrek aan enthousiasme voor Clinton. Hillary Clinton schildert zichzelf af als harde werker die dingen een beetje beter maakt. Dat is in deze tijd een weinig populaire kijk op politiek.

Blogger

Guus Valk

Guus Valk volgt als correspondent in de Verenigde Staten de verkiezingsstrijd. Eerder was hij Midden Oosten-correspondent en politiek redacteur in Den Haag voor NRC Handelsblad.

    • Guus Valk