Geldbomen snoeien voor het goede doel

Snoeiafval van de taxusstruik bevat een grondstof voor een kankermedicijn. Het is geld waard. De inzamelaars voor ‘het goede doel’ krijgen inmiddels concurrentie van gelukzoekers.

Taxus Taxi haalt snoeiafval van de taxus op zodat er medicijnen van gemaakt kunnen worden tegen kanker. Foto’s Merlin Daleman

De achtertuin is schitterend, en ruimer dan je zou verwachten bij dit herenhuis in de binnenstad van Breda. „Ik onderhoud alles zelf”, zegt de bewoonster. Ze heeft gisteren een haag gesnoeid, een taxus baccata, en daarna de stichting Taxus Taxi gebeld met de vraag of die het snoeiafval komt ophalen. „Dat doen we graag”, zegt Jan Spijkers, een van de chauffeurs van de stichting die dit jaar 700.000 kilo taxussnoeisel hoopt in te zamelen.

Tijdens een kopje koffie op het terras spreekt Spijkers zijn dankbaarheid uit voor de enkele kilo’s snoeisel, die hij vandaag nog zal afleveren bij een drogerij in Oss. De gesnoeide twijgjes worden gebruikt voor de productie van paclitaxel, een middel voor chemotherapie bij de behandeling van kankerpatiënten. „Waarom zou ik er niet aan meedoen? Ik gooi de takjes anders toch maar in de kliko”, zegt de vrouw.

Dat kankermedicijnen worden vervaardigd uit natuurlijke materialen spreekt haar ook wel aan. „Waarom zou je medicijnen synthetisch produceren als het met natuurlijke materialen kan?”

Taxus Taxi is een van de drie grotere inzamelaars van taxus in Nederland. De andere zijn Stolk uit Boskoop, en stichting Vergroot de Hoop, overgewaaid uit België en opgericht door de gebroeders Van Hulle, boomkwekers te Maldegem. Het seizoen is zojuist weer begonnen. Vooral in Gelderland, Noord-Brabant en Limburg treffen veel tuinenbezitters met taxushagen foldertjes in hun brievenbus aan met de vraag of zij hun snoeiafval willen afstaan. Er verschijnen artikelen in kranten met oproepen om mee te doen aan wat steevast de „strijd tegen kanker” wordt genoemd. „Doneer je haag”, adviseert de Borstkankervereniging Nederland op Facebook.

De taxushaag bevat baccatine, een belangrijke grondstof voor de aanmaak van Taxol en Taxotere: twee veel gebruikte middelen bij chemokuren. „De taxus baccata komt niet overal in de wereld voor, maar wel veel in Nederland. Daarom is het snoeisel van je taxushaag erg waardevol!”, zo staat er op de site.

Ingewikkeld en duur

Over nut en noodzaak van het inzamelen wordt verschillend gedacht. „Alle kleine beetjes helpen”, zegt chemisch bioloog Nathaniel Martin, universitair hoofddocent aan de Universiteit Utrecht. „Het produceren van paclitaxel is ingewikkeld en duur zonder natuurlijke materialen. De productie hangt niet af van de haag in onze tuin, maar het snoeiafval draagt wel bij aan het op peil houden van de voorraden waaruit de werkzame stof semisynthetisch wordt gemaakt.”

Farmaceutisch bedrijf Sandoz bevestigt baat te hebben bij het ophalen van taxus voor de productie van paclitaxel. „In ons product zit de niet-chemische variant”, zegt René van Doorn, algemeen directeur van Sandoz Nederland.

Ook apotheker Oscar Smeets, werkzaam bij de beroepsvereniging KNMP, vindt het „zeker nuttig” dat burgers, gemeenten en hoveniers taxus afstaan. „Het is belangrijk dat geneesmiddelen beschikbaar zijn, en aangezien de taxus wordt gebruikt voor de productie van paclitaxel, zie ik er geen kwaad in.”

Er is wel enige reserve bij het veronderstelde idealisme van de inzamelaars die zich als ‘goed doel’ afficheren. Internist-oncoloog Jan Schellens van het Anthoni van Leeuwenhoek in Amsterdam wijst erop dat er geen tekort is aan het medicijn en dat de kostprijs ook flink is gedaald sinds het patent op het maken ervan is vervallen. Schellens: „Ik begrijp best dat mensen iets nuttigs willen doen en een gevoel van saamhorigheid willen krijgen door snoeiafval weg te geven. Maar in feite is het niet nodig, en ik zie het vooral als methode voor bijvoorbeeld gemeenten om goedkoop van snoeiafval af te komen, en een manier om bij te dragen aan de winst van farmaceutische bedrijven.”

Tja. Inderdaad is het inzamelen van taxus een handelsactiviteit. De firma Stolk uit Boskoop zal het niet ontkennen. „Ik laat me leiden door het economische principe”, zegt coördinator inzameling Frank Kleintjens. „Het is vraag en aanbod. Er zijn ongetwijfeld andere manieren om dit medicijn te maken, maar voor de farmaceutische bedrijven is het kopen van ons product blijkbaar goedkoper. Terwijl wij toch echt veel kosten maken om het snoeiafval in te zamelen, te reinigen, te drogen en te verpakken.”

Het is eigenlijk altijd een doodgewone commerciële activiteit geweest, meldt ook Corné Rooijakkers van kruidendrogerij Roijkru uit Oss, dat het snoeisel afneemt van stichting Taxus Taxi. „Het is broodwinning. Dankzij twintig jaar vakmanschap verkopen wij een kwalitatief hoogwaardig product aan andere bedrijven die er uiteindelijk medicijnen van maken. Daar kan ik mijn zoon van naar school sturen.”

Markt opgeschud

Moeten we het betreuren dat mensen geld verdienen aan onze taxusheggen? „Of de wereld heel veel beter wordt door het inzamelen van snoeiafval, kun je je afvragen”, zegt Haiko Bloemendal, internist-oncoloog in het Meander Medisch Centrum in Amersfoort en voorzitter van de Nederlandse Vereniging voor Medische Oncologie. „Maar het is wel nuttig, en als de prijs van taxol daardoor laag is, komt ons dat allemaal ten goede.”

De aandacht in de media voor het ophalen van taxus is de laatste jaren gegroeid. Vooral de oprichting van stichting Vergroot de Hoop heeft de markt volgens andere bedrijven opgeschud. De stichting, die in België exclusief samenwerkt met de Vlaamse organisatie Kom op tegen kanker, presenteert zich nadrukkelijk als goed doel, compleet met „ambassadeurs” zoals voetballer Rafael van der Vaart en comedian Arie Koomen. De stichting heeft naar eigen zeggen vorig jaar in Nederland 260.000 kilo ingezameld, en schenkt van elke verkochte kuub dertig euro aan goede doelen.

„We hebben vorig jaar 106.000 euro kunnen schenken”, zegt Monique Zeeuw, die samen met de gebroeders Van Hulle in het bestuur van de stichting zit. „We doneren zo veel mogelijk. Ik rij in een kleine auto, want veel levert het ophalen van snoeisel niet op. Was het maar waar, dan konden we nog meer doneren!”

De traditionele commerciële inzamelaars, Stolk en Roijkru in samenwerking met Taxus Taxi, doneren óók aan goede doelen. „Een gebaar van ons bedrijf”, omschrijft coördinator Kleintjens dit. „Dat is redelijk gebruikelijk.” Taxus Taxi doneert vijftig euro per kuub, vertelt initiatiefnemer Werner Toonen, die de auto’s van zijn eigen bedrijf inzet voor Taxus Taxi, en werklozen ermee aan een baan helpt. „Donaties passen bij ons. Je wordt er niet rijk van. Ik hoop er wel een goed netwerk door te krijgen. Maar ik doe het ook uit liefde, en we hopen dat mensen ons toestaan het snoeiafval op te halen. We moeten het van de gunfactor hebben.”

Zo is langzamerhand de hele inzamelingsmarkt een goed doel geworden. Corné Rooijakkers van kruidendrogerij Roijkru: „De aandacht in de media voor de inzameling is begonnen met de komst van Vergroot de Hoop. Wij hebben daar goed op ingespeeld.”

Zijn bedrijf ging een samenwerkingsverband aan met Taxus Taxi, en hoopt daardoor verzekerd te blijven van een constante aanvoer. Imago is reuze belangrijk geworden. Wie niet goed snoeit, kan hard vallen.

„Er zijn snoeiers die het niet zo nauw nemen met mooi werk en opkuis, en die ontevreden eigenaars achterlaten”, stelt een woordvoerder van de Vlaamse organisatie Kom op tegen kanker, die twee jaar geleden om die reden de samenwerking stopzette met de Belgische tak van Stolk.

Ook is het opletten geblazen voor „frauduleuze praktijken”, zo waarschuwt een andere Belgische inzamelaar, Bioagrico. „Aangezien er vorige jaren bij tal van onze klanten werd gesnoeid door onbekenden die zich voor werknemers van onze firma uitgaven en wij hierdoor meerdere klachten ontvingen, willen wij u vragen om goed te controleren of het wel degelijk mensen zijn die tot onze firma behoren.”

Gelukzoekers

De aandacht in de media voor de „strijd tegen kanker” heeft gelukzoekers gelokt die denken miljonair te worden door een jaartje de „geldbomen” te snoeien, zegt Corné Rooijakkers. „Daar hebben wij last van.”

Regelmatig krijgt het bedrijf telefoon van mensen die informeren hoe lucratief de handel is. Ook is er langzamerhand een overaanbod ontstaan door „Roemenen” die „volkomen ondeskundig” heggen hebben gesnoeid, en die afnemers hun kwalitatief mindere product tegen bodemprijzen aanbieden. „Zij vernielen heggen. Ze doen maar wat. Ze bieden hun product heel goedkoop aan. Vervolgens zetten de afnemers ons onder druk om ook voor een lagere prijs te leveren. Maar bij ons is de kwaliteit gewaarborgd, wij leveren certificaten, en als er iets mis is, dan kunnen wij de herkomst van het product precies traceren. Dat kunnen die anderen niet.”

Terug naar Breda. Chauffeur Jan Spijkers van de Taxus Taxi heeft zijn koffie gedronken, loopt naar de auto en haalt er een zeil uit. „Dat kunt u de volgende keer tijdens het snoeien op de grond leggen”, houdt hij de vrouw voor. „Zodat er geen zand of steentjes tussen het snoeisel komt.” De vrouw neemt het zeil graag in ontvangst. „Een heel goed idee.”

    • Arjen Schreuder