Clinton breekt glazen plafond

Ex-minister, -senator en -First Lady eerste vrouwelijke presidentskandidaat bij grote partij in VS.

Een historisch moment in de Amerikaanse politiek ging vannacht bijna onopvallend voorbij. Hillary Clinton is de eerste vrouwelijke presidentskandidaat namens een grote partij in de Amerikaanse geschiedenis. Volgens een berekening van persbureau AP kan ze wat aantallen gedelegeerden betreft niet meer ingehaald worden. Ze heeft sinds 1 februari 1.812 gedelegeerden gewonnen. Samen met de steun van zeker 571 zogeheten ‘supergedelegeerden’, ongekozen partijprominenten, is dat voldoende.

Clintons campagneteam aarzelde om vannacht de zege op te eisen, pal voor de laatste grote voorverkiezingen vandaag in zes staten, waaronder Californië, en nog voor de conventie waar eind juli de kandidatuur officieel wordt. Evenmin gaf Clintons tegenstrever, senator Bernie Sanders, zijn nederlaag al toe. Hij houdt vol dat supergedelegeerden nog van mening kunnen veranderen. Het is „verkeerd” hun stem al te tellen voor de conventie, staat in een persbericht.

Clintons zege bij de Democratische voorverkiezingen is zo zwaarbevochten, dat het historische karakter ervan snel onderbelicht raakt. De Amerikaanse politiek is altijd gedomineerd door mannen. Net als Obama in 2008 schrijft dit jaar opnieuw een Democraat geschiedenis. Een journalist van The Washington Post merkte gisteren op dat niemand die geboren is na november 1986 kon stemmen in een presidentsverkiezing die ging tussen twee witte mannen.

Hillary Clinton, voormalig First Lady, senator, minister, hoopte al in 2008 de eerste vrouwelijke presidentskandidaat te worden. Ze moest het afleggen tegen een andere politicus die op weg was een barrière te breken. Precies acht jaar geleden gaf ze haar nederlaag toe. „We konden het hoogste, sterkste glazen plafond niet breken”, zei ze destijds, „maar het heeft zo’n achttien miljoen barsten gekregen”.

Hillary Rodham Clinton (1947) is al sinds haar studententijd een voorvechter voor vrouwenrechten. Toch weigerde ze haar sekse een al te dominante rol te laten spelen in deze voorverkiezingen. Dat verklaart misschien ook wel het gebrek aan enthousiasme bij Democratische kiezers.

Sinds ze in april 2015 aankondigde weer mee te doen aan de presidentsverkiezingen, heeft ze gezwalkt met haar boodschap. Op campagne en in de tv-debatten met haar schaarse uitdagers kwam ze over als capabel, geïnformeerd, maar ook star, risicomijdend, en bovenal inspiratieloos. De échte bezieling was er niet, of kwam niet over op kiezers. De 74-jarige Bernie Sanders wist die wel over te brengen, waardoor hij het haar tot het laatst toe moeilijk bleef maken.

Steeds meer kwam Clinton onder druk van progressieve Democraten te staan. Ze veranderde haar toon. Ze werd activistisch, en begon meer te praten over het recht op gelijke beloning voor mannen en vrouwen.

Hillary Clinton is een publiek figuur sinds 1978, toen haar man tot gouverneur van Arkansas werd gekozen. Haar reactie daarop is een van haar zwakke plekken: ze is teruggetrokken en calculerend. Interviews geeft ze vrijwel niet. Haar publieke optredens verlopen altijd volgens script – haar campagneteam had zelfs uitvergaderd hoe ‘spontaan’ en ‘humorvol’ ze precies moest zijn.

De affaire rond het gebruik van een privéserver tijdens haar ministerschap vloeit deels voort uit deze reflex. Clintons verweer is altijd erg formeel geweest, echte spijt bleef uit. Er loopt nog een FBI-onderzoek naar mogelijke strafbare feiten. Dit is een uiterst kwetsbaar punt voor de verkiezingsstrijd in november tegen Donald Trump, omdat ze zich vooral lijkt te willen richten op Trumps karakter. Een eenvoudig verweer kan zijn: hoe zit het dan met háár eigen beoordelingsvermogen en ethisch besef?

Maar haar grootste zwakte is haar echtgenoot Bill Clinton, president tussen 1993 en 2001. ‘Big Dog’ heeft nog altijd veel aanhangers, maar hij staat ook symbool voor de politiek van de jaren negentig. Zo leidde Bill Clintons pragmatisme tot het afsluiten van vrijhandelsakkoord NAFTA en tot de invoering van de Crime Bill, een strenge wet die jonge zwarte mannen onevenredig hard trof.

De grote kiezerswoede van deze verkiezingen draait voor een groot deel om wat er toen is voortgebracht. Vrijhandel is verdacht, evenals het politieke midden. En de Crime Bill is, indirect, een van de oorzaken geweest van het grote ongenoegen onder Afro-Amerikanen, en de Black Lives Matter-beweging.

Links Amerika is aan het her-ideologiseren, nog een verklaring voor het gebrek aan enthousiasme voor Clinton. Hillary Clinton schildert zichzelf af als harde werker die dingen een beetje beter maakt. Dat is in deze tijd een weinig populaire kijk op politiek.

    • Guus Valk