Waarom ‘avondmensen’ niet vroeg kunnen opstaan

In een video wordt uitgelegd dat genen bepalen of iemand een ochtend- of avondmens is.

Screenshot uit de VOX-video.

Morgenstond heeft goud in de mond, zo luidt het oude spreekwoord. Maar dat geldt niet voor iedereen. In een video van VOX wordt uitgelegd dat het zijn van een ochtend- of avondmens niet aangeleerd of een voorkeur is, maar dat dit genetisch bepaald is.

In het vier minuten durende filmpje wordt gesteld dat ieder mens een “interne klok” heeft. Maar die uurwerken staan niet allemaal hetzelfde afgesteld. Bij de meeste mensen begint de nucleus suprachiasmaticus, een groep zenuwcellen in de hersenen, rond 21.00 uur melatonine te produceren. Daardoor word je slaperig, ga je rond 23.00 uur naar bed en sta je een dag later rond 7.00 uur weer op. Rond 10 uur in de ochtend ben je op je productiefst.

Maar bij mensen met een later “chronotype”, oftewel avondmensen, beginnen al die dingen later, waardoor zij geneigd zijn later naar bed te gaan en moeite hebben met vroeg opstaan. En terwijl bij mensen met een gemiddeld chronotype het aantal uren dat ze slapen op werkdagen en op vrije dagen ongeveer gelijk is, ligt dit bij avondmensen veel verder uiteen.

Eerder vonden Britse en Amerikaanse onderzoekers al tien verschillende genvariaties die bepalen of iemand een ochtend- of een avondmens is. In een artikel over die bevindingen schreef NRC-wetenschapsjournalist Sander Voormolen:

“Wetenschappers spreken van vroege of late chronotypes, afhankelijk van het moment waarop bij mensen het midden van de slaap valt. In werkelijkheid vallen de meeste mensen ergens tussen beide extremen. Leeftijd en geslacht zijn mede bepalend voor het chronotype.”

Waarom de focus op avondmensen, als het zijn van een ochtendmens net zo goed genetisch bepaald is? Nou, omdat mensen die ‘s ochtends moeilijk hun bed uitkomen daar het meeste last van ondervinden. Doordat roosters en werktijden van werknemers hoofdzakelijk zijn toegespitst op vroege vogels, hebben de avondmensen vaak last van een “dagelijkse jetlag”, aldus VOX.

Voor de ochtendmensen onder ons: Hardlopen, lezen, nadenken – ze kwamen er niet aan toe. Nu zetten deze vroege vogels om 05.30 de wekker en doen dat voor het ontbijt.

Gezondheidsproblemen

Behalve vermoeidheid hebben avondmensen te kampen met meer negatieve gevolgen van hun levensstijl. Uit meerdere onderzoeken is gebleken dat deze groep vaker kampt met overgewicht, depressie, schizofrenie en ook eerder geneigd is om te roken en alcohol te drinken. “Maar bewijzen dat dit oorzakelijk met elkaar samenhangt, konden de onderzoekers niet vinden”, aldus Voormolen.

Volgens VOX betekenen deze inzichten vooral dat avondmensen niet allemaal lui zijn of zelf voor hun levensstijl gekozen hebben, maar dat zij tot op heden vooral verkeerd begrepen zijn. Wellicht is het tijd om slaap niet langer slechts te zien als een noodzakelijk kwaad, maar als een fundamenteel en belangrijk onderdeel van het leven, waar we op een aandachtige manier mee om moeten gaan.

    • Casper van der Veen