‘Excessief geweld’ bij Hongaars hek

Reportage Migratie Officieel kunnen asielzoekers nog wel terecht in Hongarije. Maar er zijn in de 175 kilometer prikkeldraad maar twee toegangen.

Hongaarse gevangenen versterken het hek op de Hongaars-Servische grens bij Ásotthalom. Volgens de Hongaarse autoriteiten is de Balkanroute niet geheel afgesloten. Foto Csaba Segesvari/AFP

De registratiepost voor asielzoekers in het Hongaarse Röszke ziet eruit zoals een cartoonist die zou tekenen: een eenvoudige draaideur in een schijnbaar eindeloos doorlopend hek, bovenaan bezet met dreigende krullen scheermesdraad.

Foto Roeland Termote

Foto Roeland Termote

Voor deze officiële toegangsdeur tot de Schengenzone, gelegen in een stoffig veld langs de snelweg tussen Belgrado en Boedapest, hebben zo’n 150 mensen hun tenten aan elkaar vastgesjord. Stap je af op het hek, dan komen ze gehaast aanlopen aan de overkant. Hoe lang ze hier al wachten om hun asielaanvraag te mogen indienen? Vijf, tien, zestien dagen, zegt de ene na de andere. En dan steeds weer hetzelfde verzoek: „Kunt u onze namen doorgeven? We willen verder.”

Ondanks de Hongaarse grensmuur en meer recente grenssluitingen door de andere landen langs de Westelijke Balkanroute, kwamen dit jaar toch weer duizenden migranten via Servië Hongarije binnen. Vaak gaat het om mensen die al maanden onderweg zijn en de grenzen achter zich zagen dichtgaan. Anderen glipten later door de mazen van het net. Aan deze grens volgt opnieuw de keuze: een asielaanvraag indienen of toch proberen om de autoriteiten te omzeilen. Welke keuze ze ook maken: een route zonder of ontbering of gevaar bestaat vrijwel niet.

Voor de meer dan 13.000 mensen die sinds 1 januari illegaal het land betraden, behelst de dreiging niet alleen malafide smokkelaars en natuurlijke hindernissen. Vluchtelingenorganisatie UNHCR meldde vorige week meer dan honderd „verontrustende beschuldigingen van excessief gebruik van geweld [door Hongaarse beambten] wanneer mensen de grens proberen over te steken.” Ze eiste bovendien een onderzoek naar de dood van een 22-jarige Syriër aan de Servisch-Hongaarse grens.

„Hij hoorde naar verluidt bij een grotere groep vluchtelingen en migranten, die verklaarden dat ze werden teruggeduwd in de rivier.

Wie het toch haalt maar gepakt wordt, wordt berecht als misdadiger en riskeert detentie met uitwijzingsbevel. Onder de nationalistische premier Viktor Orbán is het Hongaarse asielsysteem vooral verworden tot instrument om vluchtelingen af te stoten. Op elke mogelijke manier.

Vijf maanden onderweg

Dat is ook zichtbaar in Röszke. Migranten die op legale wijze een asielvraag willen indienen – ongeveer 4.800 mensen tot nu toe – konden tot nu toe slechts hier terecht en bij één andere tourniquet in de 175 kilometer lange Servisch-Hongaarse grensmuur. De regering kondigde aan een derde overgang te zullen openen om de gestegen aantallen beter op te vangen.

Intussen zit Ahmed-Sear Shirzad (17) uit Afghanistan hier al twee weken vast met zijn bejaarde moeder. Slechts enkele tientallen mensen per dag mogen de ‘transitzone’ aan de andere kant van de draaideur betreden: een afgesloten grindstrook met enkele containers. Pas als ze daar zijn, kunnen ze hun asielprocedure beginnen. Ze hebben wel toegang tot water, voedsel en medische hulp (verstrekt door Artsen zonder Grenzen) maar niet tot toiletten.

„Ze is depressief”, zegt Shirzad, terwijl zijn moeder met een lethargische blik een medisch diagnoseformulier tegen het metaaldraad houdt. Zijn vader, die in Afghanistan voor de VN werkte, is dood. Vijf maanden zijn ze al onderweg, via Griekenland en Macedonië.

Wie toch een asielprocedure kan beginnen, komt vaak in een open opvangkamp. Vlak bij Oostenrijk

„Dit is niet conform internationale of Europese rechtsregels”, zegt UNHCR-woordvoerder Babar Baloch. „Wie asiel aanvraagt, moet verzorgd worden en niet afgeschrikt.” Sommigen, vooral jonge mannen, krijgen na enkele uren al een standaard uitwijzingsbevel met een of twee jaar toegangsverbod tot de EU. Zij moeten vertrekken in de richting van het door de Hongaarse regering – maar niet door de UNHCR – veilig geachte Servië. Wie beroep aantekent, kan tot een maand vast komen te zitten op dit stukje grond van net honderd meter lang en enkele meters breed.

Een woordvoerder van de Hongaarse overheid houdt vol dat ze steeds de zone kunnen verlaten in de richting waaruit ze kwamen en dat zijn land alle Europese rechtsregels respecteert. Uit een email:

„We willen benadrukken dat de overgrote meerderheid van de migranten die een verzoek indienen om de transitzones in te komen, al aanvragen ingediend hebben in Griekenland en andere Europese landen langs hun migratieroute.”

Voor de meerderheid van de asielzoekers levert het doorstaan van de ellende uiteindelijk wel wat op: zij mogen na registratie in de containers hun procedure doorlopen in een open opvangkamp. Daar zitten ze vaak met migranten die gepakt werden na illegale binnenkomst, maar waar de regering geen raad mee weet. Hun uitwijzing wordt bemoeilijkt door de weigering van de Servische autoriteiten om meer dan enkele tientallen mensen terug te nemen.

Foto Roeland Termote

Foto Roeland Termote

Laatste halte naar Oostenrijk

De open opvangplaatsen zijn in de regel de laatste halte op Hongaarse bodem. Hoewel de regering zich op de borst klopt dat ze de Schengengrenzen beschermt ten bate van de hele Europese Unie, doet ze weinig om verdere doortocht te ontraden. De kampen liggen allen in het westen van het land, vlakbij of op de weg naar Oostenrijk. Niets belet de bewoners te vertrekken. 96 procent van de meer dan 34.000 behandelde asielaanvragen in de eerste vier maanden van 2016 konden niet worden afgehandeld. De Oostenrijkse politie reageerde door de controles langs haar kant van de grens aan te scherpen.

Xenofobe media creëren intussen een vijandige sfeer. „Wie zich provocatief kleedt, kan verkracht worden”, kopte de regeringsgezinde website 888.hu boven een stuk over de vermeende paniek onder vrouwen na de opening van een opvangcentrum in Körmend. „We zullen hier geen tweede Keulen krijgen”, verklaarde Orbáns Fidesz-partij na berichten over asielzoekers die bij het kamp van Körmend handballende meisjes agressief benaderden. Het bleek om een verzonnen incident te gaan.

    • Roeland Termote