Politiek pokeren na vertrek Gauck

Duitsland De Duitse president lijkt geen tweede termijn te ambiëren. De partijen sorteren alvast voor.

Foto AFP

Zelf zwijgt de Duitse president Joachim Gauck nog. Maar na een bericht van de krant Bild dat hij zich niet herkiesbaar stelt, is het politieke pokerspel om zijn opvolging al begonnen. Voor bondskanselier Merkel is dat een nieuw politiek probleem.

De partijloze Gauck is populair, maar wil op grond van zijn leeftijd (76) en wegens gezondheidsproblemen niet nog eens vijf jaar president zijn, meldde Bild vrijdagavond.

Een president speelt in Duitsland nauwelijks een rol in de alledaagse politiek, maar Gauck heeft, net als sommige voorgangers, wel degelijk gewicht in de schaal gelegd bij grote kwesties. Zo pleitte hij in 2014 voor meer internationaal engagement van Duitsland, ook op militair gebied.

De president wordt gekozen door de Bundesversammlung (bondsvergadering), die bestaat uit de leden van de Bondsdag plus een even groot aantal vertegenwoordigers van de zestien deelstaten. Op 12 februari 2017 komt die bijeen. Met de keuze van een nieuwe president begint in feite de campagne voor de Bondsdagverkiezingen in september van dat jaar.

De regeringscoalitie van CDU/CSU en SPD kan proberen het onderling eens te worden, maar de kwestie dreigt de coalitiepartners uit elkaar te drijven. De christen-democraten willen een president uit hun eigen gelederen, liefst van conservatieve signatuur, om te compenseren voor de afgenomen populariteit van Merkel bij de rechtse kiezer. Instemmen met een partijloze of sociaal-democratische kandidaat zou kunnen worden uitgelegd als teken van zwakte.

Maar bij de SPD zegt men: coalitiegenoot CDU heeft het kanselierschap al, waarom zouden ze ook nog de president mogen leveren?

CDU/CSU en SPD zijn echter niet op elkaar aangewezen. De christen-democraten hebben met de Groenen een meerderheid in de Bundesversammlung, en zouden het eens kunnen worden over de Beierse Gerda Hasselfeldt, oppert Die Welt. Op haar beurt zou de SPD kunnen proberen met de Groenen en Die Linke een kandidaat naar voren te schuiven.

De betekenis van de politieke manoeuvres gaat verder dan de vraag wie de nieuwe president wordt. Het smeden van coalities in de Bundesversammlung wordt gezien als een soort voorsorteren voor de te vormen regeringscoalitie na de Bondsdagverkiezingen van september 2017. Nu dit voorjaar in Baden-Württemberg een coalitie is aangetreden van Groenen en CDU, wordt steeds vaker geopperd dat de christen-democraten en de Groenen ook landelijk een coalitie kunnen vormen. Overeenstemming over een nieuwe president zou daarvoor de weg kunnen banen.

    • Juurd Eijsvoogel