Honderd keer sterker dan morfine

Pijnstiller waardoor popster Prince stierf, is voor snel groeiend aantal Amerikanen ook de doodsoorzaak

Foto AP/ Andres Kudack

Zó snel werkt Fentanyl, dat slachtoffers ervan vaak gevonden worden met de naald nog in hun arm. De stof doodde ze al voordat de spuit leeg was.

Popster Prince was, zo bleek donderdag, het laatste bekende slachtoffer van dit synthetische opiaat, dat in de Verenigde Staten een rap groeiend probleem is. Het middel is honderd keer zo sterk als morfine, en dertig tot vijftig keer zo krachtig als heroïne, schreven de Amerikaanse narcoticabrigade DEA en gezondheidsdienst CDC in maart 2015 toen zij gezamenlijk officieel nationaal alarm sloegen.

Een kleine dosis van het middel, oorspronkelijk alleen bestemd voor pijnbestrijding bij terminaal zieke patiënten, kan al fataal zijn. Het heeft hetzelfde euforische effect als heroïne, waarmee het voor recreatief gebruik dan ook vaak versneden wordt.

Fentanyl, al dan niet gemengd met heroïne of andere drugs, blijkt de boosdoener bij het snel stijgende aantal doden door overdoses in de Verenigde Staten. Aanvankelijk werd dit toegeschreven aan de opmars van goedkope heroïne. Maar experts realiseren zich dat het snel werkende en veel sterkere fentanyl steeds vaker de eigenlijke oorzaak is. Ook ervaren heroïnegebruikers dienen zich makkelijk per ongeluk een overdosis fentanyl toe, zoals acteur Philip Seymour Hoffman in februari 2014 overkwam.

Volgens de DEA zijn zowel de inbeslagname van partijen illegale fentanyl als het aantal doden dat het middel veroorzaakte in de afgelopen twee jaar toegenomen. In 2014 werd fentanyl 3.344 keer aangetroffen in partijen in beslag genomen drugs, tegen 942 keer in 2013.

Niet naar gezocht

Bij zevenhonderd in 2014 aan een overdosis gestorvenen bleek fentanyl in het spel, maar omdat er bij een autopsie niet altijd naar gezocht wordt, ligt het eigenlijke aantal volgens de DEA hoger. Het aantal doden door een overdosis van synthetische opiaten bedroeg 5500, een stijging van 80 procent ten opzichte van 2013. Dit voorjaar vroeg president Obama het Congres om 1,1 miljard dollar uit te trekken ter bestrijding van het probleem.

De VS kampen met een dubbele epidemie aan drugs. Enerzijds wordt vooral de oostkust de laatste jaren overspoeld met goedkope heroïne uit Mexico, anderzijds is sprake van een nationale overdosis aan opiaten, dankzij een overactieve farmaceutische industrie en de toestroom van in binnen- en buitenlandse illegale laboratoria vervaardigde synthetische drugs.

Toen de federale autoriteiten in 2007 het lukraak voorschrijven van zware pijnstillers zoals Oxycontine door artsen begonnen te ontmoedigen, stapten Amerikanen over op heroïne, en recenter op met heroïne versneden, of zelfs pure fentanyl. „Het begon als een epidemie van opiaten. Toen kwam heroïne, maar nu is het een fentanyl-epidemie”, zei Maura Healey, aanklaagster van de staat Massachusetts, in maart tegen The New York Times. Er vielen in die staat tussen oktober 2014 en oktober 2015 336 doden door fentanyl, ruim honderd meer dan in het jaar ervoor.

Doden door pijnstillers

Verslavende pijnstillers worden in de VS veelvuldig voorgeschreven dankzij wat critici „een cultuur van agressieve pijnbestrijding” noemen. In april stuurden bezorgde artsen een brief aan het Congres met het verzoek de regels voor het voorschrijven van opiaten in ziekenhuizen te herzien. Volgens de CDC vielen in 2014 19.000 doden door overmatig gebruik van op recept verkregen opiaten.

Of Prince stierf aan voorgeschreven of illegaal verkregen fentanyl, zal nog onderzocht worden, liet het hoofd van de DEA in Minneapolis doorschemeren tegen persbureau AP. In de week voor zijn dood op 21 april kroop de popster al een keer door het oog van de naald. Op 15 april maakte zijn vliegtuig een noodlanding in Illinois. Prince was in het vliegtuig bewusteloos geraakt en kreeg door hulpverleners een middel toegediend dat de effecten van een vermoedelijke opiatenoverdosis teniet moest doen. Prince gebruikte volgens zijn vriendin en collega Sheila E. voorgeschreven medicijnen voor pijnen in zijn rug en knieën.

    • Maartje Somers