Groeiwonder Silicon Valley hapert

Technologie De investeringen lopen terug, huizen staan langer te koop. Silicon Valley lijkt terug te keren op aarde. „Er komt een grote schoonmaak aan.”

Een Turkse ondernemer staat op het podium bij een bijeenkomst over medische technologie in Sunnyvale, Silicon Valley. Hij pitcht zijn idee, Hospital on Mobile, voor een publiek van ondernemers, techneuten en investeerders, maar vergeet van de zenuwen zichzelf goed voor te stellen. „Onze app moet ervoor zorgen dat ziekenhuizen overbodig worden”, zegt hij vol ambitie. Maar zijn gammele Engels helpt zijn boodschap niet.

De vragen uit het publiek na zijn presentatie zijn onverbiddelijk: hoe kom je aan alle medische gegevens van patiënten die hiervoor nodig zijn? Hoe zit het met de strenge regulering voor medische apps? Hij heeft geen goed antwoord, en stamelt: „But is great opportunity.” Na afloop staat hij hoopvol te wachten, maar er komt niemand naar hem toe. De rest van de zaal is niet overtuigd van deze geweldige kans.

Wat Hollywood is voor acteurs, is Silicon Valley voor technologie-ondernemers. Start-ups van over de hele wereld komen naar de regio van San Francisco om hun geluk te beproeven. Hoewel de grote meerderheid mislukt, wordt het model van Silicon Valley wereldwijd bewonderd en – zelden met succes – gekopieerd. Het is de bakermat van Google, Facebook en Uber en tot voor kort leken de bomen er tot in de hemel te groeien.

Maar de laatste tijd begint de sfeer in het hart van de technologie-industrie om te slaan. Investeringen nemen af. Volgens informatie van onderzoeksbureau PitchBook daalden investeringen in start-ups in San Francisco het eerste kwartaal van dit jaar ten opzichte van vorig jaar met 30 procent en in Silicon Valley, net ten zuiden van San Francisco, met 15 procent. Nog steeds zijn de geïnvesteerde bedragen indrukwekkend (3 miljard dollar voor San Francisco en 2,9 miljard voor Silicon Valley), maar het is voor het eerst sinds de financiële crisis van 2008 dat de investeringen zo zijn gedaald.

De wereldwijde groei van internetgebruikers vlakt af. Een aantal bekende unicorns, jonge bedrijven die door hun investeerders op meer dan een miljard dollar gewaardeerd worden, is de laatste maanden veel minder waard gebleken dan gedacht. Bedrijven als betaaldienstleverancier Square en Theranos, dat digitale bloedtesten ontwikkelt, maakten beloftes niet waar en vielen van hun voetstuk. Reden voor zakenblad Forbes om 2016 alvast uit te roepen tot het jaar van de unicorpse, de dode unicorn. De Republikeinse presidentskandidaat Donald Trump haalde zich eind mei de woede van Silicon Valley op de hals door te zeggen dat er een financiële zeepbel aan het knappen is.

Wat is er aan de hand?

Makelaar Nina Hatvany van Pacific Union, de grootste makelaardij voor luxehuizen in de omgeving van San Francisco, zit er met haar neus bovenop. „Het is opvallend hoeveel langer het nu duurt om de allerduurste huizen te verkopen: maanden. Dat waren weken en soms zelfs dagen. De koper van woningen vanaf 10 miljoen dollar zegt nu: ik wacht nog even. Dat was een half jaar geleden heel anders.” De mensen die dat soort huizen kopen, bazen van investeringsfondsen en de grootste technologiebedrijven, houden er volgens haar rekening mee dat het economisch minder wordt de komende tijd.

Ook lager in de voedselketen, bij de start-ups, is de vertraging te voelen, zegt Alex Mans, de Nederlandse oprichter van het bedrijf Flyr in San Francisco. Flyr verzekert reizigers tegen prijsstijgingen van onlinevliegtickets met behulp van technologie uit de financiële sector. Mans woont sinds 2013 in Silicon Valley. „Toen we destijds begonnen met geld ophalen bij investeerders, hadden we binnen een paar maanden 1,3 miljoen dollar”, zegt hij. „Een tweede ronde van 2,4 miljoen in 2015 kregen we door een paar telefoontjes te plegen. Maar dat is nu anders. We hebben een paar maanden geleden met duidelijk meer moeite geld opgehaald.”

Hij trok dat geld niet eens aan omdat hij het op dat moment per se nodig had, zegt hij, „maar omdat we van investeerders hoorden: nu kun je nog geld ophalen, over zes maanden is dat waarschijnlijk minder makkelijk”. En dat blijkt nu ook, Mans is blij dat hij het geld alvast binnen heeft.

Dat er zand in de machine komt, signaleert ook Vivek Wadhwa, ondernemer, investeerder, onderzoeker aan Stanford University en columnist van The Washington Post. Hij geldt als een van de meest invloedrijke publicisten in Silicon Valley. „Veel investeerders hier zijn net als lemmingen, die telkens samen op de afgrond aflopen”, zegt hij op een terras pal naast Sand Hill Road in Menlo Park, in Silicon Valley, waar veel grote investeringsfondsen zitten.

Opeens gaan enkele grote techbedrijven hun overtollige kantoorruimte onderverhuren

„Je hebt nu ook weer veel te veel mensen die dezelfde soort stomme apps ontwikkelen. De meerderheid van de unicorns zal failliet gaan. Er komt een grote schoonmaak aan. Maar de volgende generatie ondernemers staat alweer klaar. Zie het hier maar als een doorlopend feest. Mensen worden massaal te dronken, dan hebben ze even een kater, en dan gaan ze weer verder met feesten.”

Er was de laatste jaren dan ook een hausse. „Als je kon programmeren en een hartslag had, kreeg je geld”, zegt Wadhwa. Kort geleden had een idee als Hospital on Mobile dus misschien wel meer interesse bij investeerders gewekt.

Volgens Olle Binkhorst, naar eigen zeggen „een Nederlandse vluchteling” die al meer dan tien jaar investeerders aan start-ups in Silicon Valley koppelt, is de afkoelende markt geen slecht teken: „Het is misschien wel goed dat niet elke gek meer zomaar geld krijgt.”

Alex Mans van Flyr is het daarmee eens: „Een schifting hoeft niet per se slecht te zijn voor de goede bedrijven.” Volgens David Lieb, die bij Google werkt, valt het überhaupt wel mee met de neergang. „Het is een klein dipje in een hele lange lijn omhoog,” zegt hij.

Grote ontslagrondes

Maar ook een aantal gevestigde bedrijven in Silicon Valley heeft het de laatste maanden moeilijker. Yahoo en Twitter kondigden grote ontslagrondes aan, zelfs Googles moederbedrijf Alphabet en Apple lieten bij de laatste kwartaalcijfers tegenvallende resultaten zien. De grote voorbeelden van de hausse aan unicorns, Airbnb en Uber, halen weliswaar recordinvesteringen op, maar lijden vooralsnog grote verliezen.

Makelaar Nina Hatvany hoort van de topmanagers in haar klantenkring veel zorgen over de kantorenmarkt: „Grote techbedrijven in de stad verhuren ineens ruimte onder. Dat is een heel slecht teken, want dat betekent dat ze zelf te langzaam groeien om de ruimte op te vullen.” Een bedrijf als Twitter is volgens haar bijvoorbeeld begonnen met onderhuur.

Sommige van die grote bedrijven laten desondanks enorme (critici noemen het megalomane) nieuwe hoofdkantoren bouwen. Apple bouwt bijvoorbeeld een soort ruimteschip en voor Alphabet verrijst een futuristische campus. Het zou niet de eerste keer in de geschiedenis zijn dat pompeuze, decadente bouwwerken een neergang inluiden. Imperial hubris is daarvoor de mooie Engelse term, die ook circuleert in Amerikaanse media als het gaat om Silicon Valley.

Maar hoe erg is het dat het even wat minder gaat? „Het zou goed zijn als de druk wat van de ketel gaat”, zegt Hatvany. „Er worden duidelijk mensen de regio uitgejaagd door de enorm hoge prijzen.” De gemiddelde woningprijs is er bijna 900.000 dollar.

In sociaal opzicht kraakt de regio de laatste jaren. Het aantal daklozen op straat in San Francisco is zichtbaar toegenomen. Door sterk gestegen huizenprijzen stijgt de ongelijkheid en de laatste jaren nemen ook de protesten van de lokale bevolking tegen techbedrijven toe. Lang niet iedereen zou er rouwig om zijn als de grootste hype verdwijnt.

De rest van de wereld merkt waarschijnlijk minder directe financiële gevolgen. Anders dan bij de internetzeepbel in 2000 zijn er amper beursgangen geweest van techbedrijven. Een groeivertraging, of het uiteenspatten van een zeepbel, beïnvloedt internationale aandelenmarkten waarschijnlijk veel minder.

Wereldproblemen

„Er zullen altijd wel zeepbellen blijven barsten in Silicon Valley”, relativeert Vivek Wadhwa. „Maar er zijn nu ook weer allerlei veelbelovende technologieën voor de langere termijn, zoals kunstmatige intelligentie, virtual reality, synthetische biologie. Misschien trekken die straks ook weer even die lemmingen aan. Maar binnen 15 jaar lossen we hier veel wereldproblemen op, van honger tot gezondheid en armoede. Voorlopig komen de meeste doorbraken echt nog wel hier vandaan.”

Silicon Valley is zijn bravoure nog lang niet kwijt. De basis voor het succes is dan ook breed, en kan tegen een stootje. Wat traditioneel als belangrijk ingrediënt van het succes geldt: hier hoort mislukken erbij, falen wordt gezien als normaal als je nieuwe dingen uitprobeert. Ook de Turkse ondernemer van Hospital on Mobile lijkt achteraf eerder trots dat hij het in Silicon Valley heeft geprobeerd, dan dat hij er zwaar teleurgesteld bij staat. Na afloop staat hij op het treinstation van Sunnyvale vrolijk in het Turks in zijn smartphone te kletsen.