Esra vindt een man voor Gülsen

Turken uit heel Europa zoeken een huwelijkspartner via de populaire Turkse trouwshow van Esra Erol. „Hij moet een rijbewijs hebben.”

Foto Cemal Hakan Gumus

Gülsen (60) uit Amsterdam is het alleen zijn moe. De Nederlandse Turkse zoekt een nieuwe echtgenoot, vertelt ze aan Esra Erol, presentatrice van de populaire Esra Erol trouwshow in Turkije. „Ik heb vrienden gevraagd of ze een passende man voor me wisten, maar ze hebben me niet geholpen”, vertelt Gülsen verder. „Onze gemeenschap in Nederland helpt elkaar niet.”

Gülsen is inmiddels een vaste studiogast geworden van de show. Ze is op zoek naar een Nederlandse Turk om mee te trouwen. Want wat een groot deel van de Nederlandse gemeenschap in Turkije wel doet, is dagelijks via de schotel naar Bij Esra Erol kijken. Het wordt op werkdagen uitgezonden tussen vier en zeven op ATV.

Het is de grootste en populairste van een hele reeks Turkse programma’s over trouwen en daarmee uitgegroeid tot een serieus platform voor relatiebemiddeling. Dagelijks kijken miljoenen mensen ernaar.

Gülşen Hanım,Mustafa bey'e ne cevap verecek?

A photo posted by Esra Erol'da ATV (@esraerolda_atv) on

De kandidaten, zo’n dertig per uitzending, zitten in de studio. Belangstellenden kunnen zich telefonisch melden. Er is traditionele Turkse livemuziek. Als er mogelijk geschikte huwelijkspartners zijn, komen de betreffende man en vrouw apart van elkaar op en gaan op een paarse stoel zitten met een kamerscherm tussen hen in. Pas als ze ermee instemmen elkaar te zien, gaat dat weg.

Bij Gülsen blijft het kamerscherm meestal staan. Ze wijst vrijwel iedereen af. De man die ze zoekt moet een Nederlands paspoort hebben, zodat hij bij haar in Amsterdam kan komen wonen. Dat geldt slechts voor een selecte club Turken.

Hij moet bovendien zelf zijn koffie maken. En in het bezit zijn van een rijbewijs, blijkt als Nihat (65) uit Den Haag zich meldt. „Ben je romantisch?”, vraagt Gülsen. Hij: „Ik ben voortdurend romantisch. Dat heb ik in Nederland geleerd. Ik kan iedere dag bloemen mee naar huis nemen. Ik heb pensioen van Nederland en Turkije en geniet nu van mijn pensioen.”

Gülsen: „Ok, je bent in beide landen gepensioneerd, maar heb je een rijbewijs?”

Hij: „Nee, dat heb ik niet.”

Zij: „Dan is het niet mogelijk.”

De bemiddeling gaat moeizaam. Kijkers klagen dat Gülsen te kritisch is. Ze verdwijnt in april uit het programma, zonder nieuwe relatie.

Het is vrij gebruikelijk dat Turken uit de grote Turkse diaspora op deze manier een partner zoeken. Behalve Gülsen doet momenteel ook een Nederlandse psycholoog, Cagin van 26, mee. Daarnaast twee Duitse Turken, twee uit Frankrijk en een Fin.

Iemand uit de eigen cultuur

„We krijgen mensen uit de hele wereld”, vertelt presentatrice Esra Erol in haar kleedkamer voorafgaand aan een uitzending. Turken in het buitenland lopen een grotere kans eenzaam te eindigen. De angst daarvoor is groot. „Daar zijn mensen heel open over.” Het geldt ook voor Gülsen. „Ze heeft behoefte aan iemand van haar eigen cultuur. Dat mist ze.”

Begin mei doet Gülsen haar herintrede in de show voor poging twee. Haar voornaamste probleem is volgens Erol ‘gebrek aan vertrouwen’. „Ze was heel jong toen ze veertig jaar geleden vanuit haar dorp in Turkije naar Nederland ging. Dat heeft haar beschadigd. Ze denkt dat mensen haar pijn zullen doen.”

Ze roept de kandidate naar haar kleedkamer. Gülsen gaat naast Erol zitten. Haar Nederlands is gebrekkig. Dat bleek ook tijdens de uitzending toen Erol haar vroeg in het Nederlands ‘ik hou van jou’ te zeggen en dat niet lukte.

Het is ook een middel voor Turken in het buitenland om voeling met Turkije te houden

Wat ze zoekt? Dat komt er vloeiend uit. „Hij moet tussen de 60 en 65 jaar zijn. Eerlijk. Niet liegen. En schoon. Hij mag anderen zijn vrouw niet laten vernederen. Hij moet sterke familiebanden hebben. Ik vind het niet erg als hij er goed uit ziet. En hij moet zijn eigen geweten volgen. Dat doe ik ook.”

Waarom ze niet in Nederland zoekt, waar ook haar drie volwassen kinderen wonen? „Esra Erols programma is het grootste. Als ze voor anderen iemand kan vinden, waarom dan niet voor mij, dacht ik. Hier achterhalen ze of iemand slecht is, kwade wil heeft, of niet. Ze doen onderzoek naar mensen.” Het onderzoek waar ze het over heeft is een vorm van sociale controle.

Het telefoonteam van tien medewerkers dat intern de ‘intelligence unit’ wordt genoemd, screent kandidaten en de potentiële partners die zich aanbieden. De rest is aan de sociale controle door kijkers. Die bellen als ze leugens horen. Zoals een man die beweerde ongetrouwd te zijn, maar al wel islamitisch getrouwd bleek te zijn.

„De kandidaten vertrouwen Esra Erol en ze vertrouwen de procedures van het programma”, verklaart Feyza Akinerdem het succes van de show, die inmiddels tien jaar loopt. „Het is ook een middel voor Turken in het buitenland om voeling met Turkije te houden.” Akinerdem is in Londen gepromoveerd op het programma en doceert nu aan de Bosporus universiteit in Istanbul. Ze bracht voor haar proefschrift gedurende twee jaar bezoeken aan de tv-studio en observeerde en sprak veel vrouwelijke kandidaten.

Ouders zijn opgelucht

De deelnemers zijn lang niet allemaal jong en aantrekkelijk. Het komt vaak voor dat mensen, zoals ook Gülsen, al eens getrouwd zijn geweest en nu willen voorkomen alleen te eindigen. De naam ‘trouwprogramma’ is bewust gekozen. Het zijn geen datingshows zoals die ook in West-Europa te zien zijn. Die zijn op Turkse tv wel geprobeerd, maar waren niet succesvol. „Mensen weten dat het daten in mijn programma in een huwelijk zal eindigen,” zegt Erol over het verschil. Het programma is vrolijk van opzet, maar het doel is serieus. „Mensen willen orde in hun leven. Ouders zijn opgelucht als hun kinderen meedoen.”

„Deelnemers delen opvattingen over het huwelijk. Ze zoeken iemand om zowel sociaal als economisch een leven mee op te bouwen. En ze willen op latere leeftijd niet alleen zijn”, omschrijft Akinerdem. „Ze begrijpen dat het huwelijk niet alleen om liefde draait. Het is moeilijk om in Turkije alleenstaand te zijn.”

Het leven, vooral in de grote steden, is duur. Sociale voorzieningen zijn vooral gericht op gezinnen. „Je moet een familie opbouwen om te overleven,” vat Akinerdem samen. Tegelijk beseffen mensen goed dat ook huwelijken en families niet probleemloos zijn. Het percentage vrouwen dat vermoord wordt, is hoog. „Vooral vrouwen willen gerustgesteld worden dat hun niets wordt aangedaan. Dat deze ontmoetingen zich voor ieders ogen afspelen geeft ze vertrouwen.”

Steun van de gemeenschap bij het aangaan van een huwelijk is belangrijk. Dat maakt het hele proces minder privé en intiem. Akinerdem vergelijkt deelname aan Bij Esra Erol met een vorm van uithuwelijken.

„De familie is altijd onderdeel van het proces als je hier trouwt. Het is daarmee nooit heel privé. De conventionele manier van relatiebemiddeling is naar tv getransporteerd.”

Sterker nog: wie alleen en in het geheim een partner probeert te ontmoeten kan er in Turkije nog altijd van worden beschuldigd zichzelf en de reputatie van de familie in gevaar te brengen.

De naam ‘trouwprogramma’ is bewust gekozen. „Mensen weten dat het daten in mijn programma in een huwelijk zal eindigen”

Dat risico nemen jongeren die dating-apps zoals Tinder gebruiken. Dat is in de grote steden een groeiende groep. In het Midden-Oosten is Turkije voor Tinder de grootste markt na Israël, zegt een woordvoerder. Dagelijks wordt in Turkije (79 miljoen inwoners) 25 miljoen keer in de app over het scherm geveegd om een kandidaat voor een date goed of af te keuren.

Hoewel het gebruik van datingapps volgens ervaringsdeskundigen en ook volgens Esra Erol snel toeneemt, geldt dat wel alleen voor verwesterde hoogopgeleide mensen. En zelfs bij hen blijft het een beladen onderwerp.

Osman Ürper (28) doceert aan de technische universiteit in Istanbul. Hij is vrijgezel en gebruikt bewust geen datingapps. „Op Tinder zitten vooral mannen. Ik zie bij vrienden dat ze gewoon iedereen in een straal van een kilometer een boodschap sturen en op een one-night-stand hopen. Maar zo werkt het niet in Turkije. Maagdelijkheid is heel belangrijk voor ons. Je trouwt met degene die de eerste voor je is. Je probeert er niet eerst duizend uit.”

Ürper woont bij zijn ouders. Zijn moeder, broer en oudere zussen bellen hem vrijwel dagelijks om een meisje aan hem voor te stellen. ‘Je moet trouwen. Straks ben je oud als je kinderen opgroeien.’ „Ik ga er nooit op in”, lacht hij. „Als je ze hoop geeft, hang je.”

Ürper omschrijft Turkije als een ‘jaloerse maatschappij’. Een jongen die een meisje een bericht stuurt, loopt het risico antwoord van haar vriend te krijgen, die haar wachtwoord heeft en andersom. „Mensen vertrouwen elkaar niet. Hun vriendin niet. En andere mannen al helemaal niet.”

Jongens hebben het zo makkelijk

Gülbahar Bozan (23) doet een bachelor scheikunde. „Jongens hebben het zo gemakkelijk,” verzucht ze. „Maar wij moeten heel voorzichtig zijn.” Dat betekent in de praktijk met zo min mogelijk mensen praten over eventuele dates of seksuele escapades. Roddels kunnen enorme gevolgen hebben.

„Als je hier met iemand uitgaat heeft iedereen eigenlijk maar een vraag: ‘is ze maagd of niet?’ Ze kijken en oordelen.”

Als een vrouw wordt betrapt met Tinder op haar telefoon kan dat aanleiding zijn voor geroddel. Het is voor vrouwen veiliger ‘gewone’ sociale media te gebruiken om dates te regelen. Of de chatfuncties in online spelletjes, of apps zoals Swarm, waarmee je je locatie kunt delen.

Ook vrouwen met hoofddoek gebruiken dating apps. Hoewel de eerste gedachte is dat ze minder open zullen staan voor flirten en vrijen, wordt dat in de hoofden van Turkse mannen gecompenseerd door een hardnekkige oriëntaalse mythe die in ieder gesprek over het onderwerp terug keert. Habib (33), een docent Turkse taal en cultuur op een middelbare school in Istanbul komt er mee:

„Meisjes met hoofddoek zijn meestal juist heter. Het is het omgekeerde van wat je zou verwachten. Als ze een beetje vrijheid voelen exploderen ze.”

Gülsen uit Amsterdam doet zich in Bij Esra Erol niet anders voor dan ze is. Een vrouw met een hoofddoek en taalproblemen die een stabiele partner zoekt om haar leven mee te delen. Dat gaat lukken, zegt Esra Erol op de dag dat ze haar herintrede in het programma doet. „Ik vind een man voor haar.”

    • Marloes de Koning