‘Voor vliegmaatschappijen is koffie lucratiever dan tickets’

De 264 leden van de International Air Transport Association vergaderen drie dagen. De grote thema’s zijn terrorisme en klimaat.

Airbus trakteerde de duizend deelnemers van de jaarvergadering van luchtvaartorganisatie IATA in Dublin op Ierse dans. Foto IATA

Vier dubbele espresso’s bij Starbucks in Dublin kosten 9,30 euro. Dat is het bedrag dat een luchtvaartmaatschappij gemiddeld verdient aan één passagier. Op elke 100 dollar aan verkoop verdient koffieketen Starbucks 11 dollar (9,80 euro). Voor luchtvaartmaatschappijen is dat 5,60 dollar (5 euro).

Met die vergelijking maakte Tony Tyler, topman van luchtvaartorganisatie IATA, duidelijk dat de winstgevendheid van de luchtvaartbranche nog te wensen overlaat. Tegelijkertijd maakte Tyler een verhoogde winstverwachting voor alle maatschappijen bekend: samen verwachten ze in 2016 een recordwinst van 39,4 miljard dollar. In 2015 was dat 35,3 miljard dollar. De winst wordt vooral behaald door Amerikaanse maatschappijen. De Afrikaanse maatschappijen verwachten dit jaar een collectief verlies van 500 miljoen dollar.

De jaarvergadering van de International Air Transport Association is een strak geregisseerd evenement. Bestuurders van de 264 aangesloten luchtvaartmaatschappijen, samen verantwoordelijk voor 83 procent van de mondiale luchtvaart, praten drie dagen over zaken die de hele branche aangaan. Ze zijn er bijna allemaal, van Emirates tot Air Botswana. Onderlinge ruzies, zoals die tussen de Amerikaanse en Golfmaatschappijen, worden vermeden. De grootste relschopper, Michael O’Leary van Ryanair, ontbreekt in zijn eigen stad want Ryanair is geen lid van IATA. De vele sponsors bieden tegen elkaar op: Airbus trakteerde de duizend deelnemers op Ierse dans, Boeing verzorgt donderdagavond een feest in het Guinness Storehouse.

Terrorisme en klimaat zijn de twee grote thema’s in Dublin. Luchtvaart is kwetsbaar voor aanslagen bleek het afgelopen jaar met twee opgeblazen vliegtuigen en de aanslag in Brussel. IATA roept regeringen op om informatie van hun veiligheidsdiensten meer met elkaar te delen. De beveiliging van vliegvelden vinden de maatschappijen een overheidstaak. Met slimmere technologie voor het screenen van passagiers hopen ze dat de rijen bij de veiligheidscontroles korter worden. Dat is prettig voor passagiers, maar vermindert ook het risico: menigtes zijn kwetsbaar. De EgyptAir-crash van 19 mei en de moeizame zoektocht naar de zwarte dozen leidt tot verbazing en ergernis over het achterhaalde systeem om vliegtuigen te volgen tijdens de vlucht.

De grootste uitdaging voor de luchtvaartsector, zo erkent iedereen hier, is het terugdringen van CO2-emissies. Volgens Tyler is een adequaat antwoord op klimaatverandering de licence to grow voor de luchtvaartindustrie. In het klimaatakkoord van Parijs bleven lucht- en scheepvaart buiten schot, de sectoren moeten zelf met maatregelen komen. De luchtvaartsector heeft zichzelf doelen gesteld: CO2-neutrale groei vanaf 2020, halvering van emissies in 2050 ten opzichte van 2005. Naast het ontwikkelen van zuiniger vliegtuigen en duurzame brandstof moeten die doelen vooral worden bereikt dankzij een plan voor compensatie van vervuiling door een mondiaal platform voor emissiecompensatie. Maatschappijen kunnen dan hun uitstoot compenseren door bijvoorbeeld milieuprojecten in ontwikkelingslanden te financieren.

De geloofwaardigheid van klimaatinspanningen van de luchtvaart staat of valt met het aanvaarden van het CO2-plan op de vergadering van de VN-luchtvaartorganisatie ICAO, eind september in Montreal. Daar moeten alle landen instemmen. Dat die instemming nog geen gelopen race is, bleek donderdag toen IATA een resolutie wilde aannemen waarin regeringen worden opgeroepen één mondiaal systeem voor emissiecompensatie te omarmen. Namens de Chinese maatschappijen maakte China Eastern Airlines bezwaar tegen de oproep omdat die geen rekening zou houden met landen in ontwikkeling. De resolutie werd aangenomen, maar het Chinese verzet kan nog een obstakel worden. Het slechtste scenario is een slecht op elkaar aansluitende verzameling regionale platforms voor emissiecompensatie. Een Europees platform is al een keer mislukt.

Vliegmaatschappijen worden geleid door mannen, blijkt in Dublin. Zichtbaar in de discussies en toespraken zijn Europese en Amerikaanse mannen. Chinese maatschappijen, die de komende jaren sterk zullen groeien, zijn slechts bescheiden aanwezig. De kans op een meer mondiale uitstraling via een Aziatische topman heeft IATA laten lopen. Bij de afsluiting van de bijeenkomst, vrijdagmiddag, draagt Tony Tyler, een eloquente Brit met een Oxford-opleiding, de leiding van de organisatie over aan Alexandre de Juniac, een Fransman met een even aristocratische achtergrond. De topman van Air France-KLM begint per 1 september. KLM-topman Pieter Elbers werd donderdag gekozen tot lid van de board of governors van IATA. Dat klinkt iets prestigieuzer dan het is: het gezelschap bestaat uit dertig leden.

    • Mark Duursma