Vijf vragen over de hooikoortshel

Allergie De komende dagen worden de hel voor hooikoortspatiënten. Stuifmeel komt van heinde en verre. Tot uit Oekraïne komen de pollen aangewaaid.

Op kaartjes van de polleninformatiedienst van de afdeling Longziekten van het Leids Universitair Medisch Centrum is heel Nederland rood gekleurd. Dat betekent voor veel mensen niezen, benauwdheid en rode kriebelogen. Nederland zit midden in het hooikoortsseizoen.

1. Er zweven momenteel zoveel pluisjes rond, is dat een teken dat er veel stuifmeel in de lucht zit?

Nee, het pluis is afkomstig van populieren en komt pas vrij na de bloei van deze bomen. De piek van het stuifmeel van de populier was al in de eerste helft van april. Stuifmeelkorrels zijn overigens microscopisch klein en dus onzichtbaar voor het blote oog. Onder de microscoop zien ze eruit als wonderschone bolletjes. Begin mei was er zo’n grote stuifmeelexplosie, dat er een duidelijk geel laagje stof op auto’s en ramen zichtbaar was. „Door het plotselinge warme weer na een koude periode kwamen eiken, beuken en dennen tegelijk in bloei”, zegt deskundige Letty de Weger van de polleninformatiedienst. „Ook berken produceerden toen nog veel stuifmeel en die kunnen een sterke allergische reactie geven bij mensen die er gevoelig voor zijn. De piek in graspollen volg daar nu direct op.”

2. Is dit de zwaarste tijd voor hooikoortspatiënten?

Dat hangt er maar net vanaf voor welk soort stuifmeel iemand gevoelig is. Verschillende plantensoorten bloeien in verschillende periodes, eigenlijk het hele jaar door. Het weer, en dan vooral de temperatuur, is van grote invloed op de precieze timing. Naar schatting één op de vijf Nederlanders heeft wel hooikoortsklachten, maar veruit de meesten daarvan zijn allergisch voor grassen. Grassen produceren in juni het meeste stuifmeel, maar de bloei begint al in mei. Diverse soorten bloeien achtereen, waardoor er nog tot eind augustus graspollen in de lucht zitten. De verwachting is slecht, zegt De Weger. „De komende dagen regent het wel af en toe, waardoor de pollen uitregenen, maar omdat het relatief warm is, zullen de grassen snel weer nieuwe pollen produceren.”

3. Meer stuifmeel in de lucht, geeft dat ook meteen meer klachten?

Ja, in grote lijnen klopt dat. Als er meer stuifmeel vrijkomt, hebben meer mensen last van hooikoorts. Tegelijkertijd neemt ook de ernst van de klachten toe.

Het team van het LUMC ontwikkelde samen met Wageningen Universiteit een app voor smartphones (de allergieradar) waarmee hooikoortspatiënten niet alleen de hooikoortsverwachting kunnen zien, maar ook per dag kunnen aangeven hoeveel last zij ervaren. De Weger: „Zo helpen zij andere patiënten om te zien of er regionale verschillen zijn. En wij kunnen de gegevens gebruiken voor wetenschappelijke analyse.”

4. Neemt hooikoorts in Nederland toe door klimaatverandering?

De polleninformatiedienst telt al sinds 1969 dagelijks veertig verschillende soorten stuifmeelkorrels in de lucht. Maar zelfs in die lange meetreeks blijkt er nauwelijks een effect van klimaatverandering te zien, zegt De Weger. „Wat we wel zien is dat we door de jaren heen steeds minder stuifmeelkorrels van gras zijn gaan meten, maar dat komt waarschijnlijk omdat grasvelden rondom Leiden steeds meer bebouwd zijn geraakt. We meten expres al op twintig meter hoog om te voorkomen dat we alleen meten wat er in buurt staat.”

Het stuifmeel kan van heel ver komen. In september 2014 zag De Weger drie dagen lang ineens heel veel pollen van de ambrosiaplant. Die bleken overgewaaid vanuit de Pannonische vlakte in Hongarije en Oekraïne.

5. Is er een kruid gewassen tegen hooikoorts?

De meeste geneesmiddelen die helpen bij hooikoorts, antihistaminica en corticosteroïden, remmen de ontstekingsreactie. Het zijn symptoombestrijders; ze pakken niet de oorzaak van de allergie aan. Er bestaat ook immuuntherapie tegen hooikoorts, waarbij de patiënt gedurende drie jaar injecties met steeds verder oplopende concentraties planteneiwitten krijgt. Op die manier wordt het afweersysteem gedesensibiliseerd.

Datzelfde werkt ook met pilletjes of druppeltjes onder tong die pollen bevatten. Zo leert het afweersysteem de pollen accepteren. Maar om hooikoorts te voorkomen is het essentieel dat hiermee al ruim voor het pollenseizoen begonnen wordt, dat de middelen de juiste pollen bevatten en dat ze trouw ingenomen worden.

Daarnaast zijn er nog diverse huismiddeltjes die zouden helpen – zo zijn er mensen die pissebedden eten – maar de werking daarvan is niet wetenschappelijk aangetoond.

    • Sander Voormolen