Opinie

Kapitalisme in de zorg mag niet vervallen tot feodalisme

Het had een ondernemende, kostenbewuste en efficiënte sector moeten worden. De zorg, een van de grootste bedrijfstakken in Nederland en gefinancierd met gemeenschapsgeld, is in de geest van de jaren negentig geprivatiseerd en gedereguleerd.

Maar in plaats van een landschap van zelfstandige ondernemingen die het meeste halen uit de publieke financiering van hun cliënten, lijkt op veel plaatsen een feodaal systeem te zijn gegroeid.

Prinsdommen, graafschappen, hertogdommen en hier en daar een baronie beheersen zonder veel effectieve controle de geldstroom. Zij gunnen opdrachten aan kennissen, familieleden en zakenpartners. Zij kunnen zich te buiten gaan aan megalomane plannen of schimmige vastgoedtransacties. En dat allemaal ten koste van hun cliënten, die tot de kwetsbaarste groepen van het land behoren.

Sommige takken lijken goed te zijn geregeld: de Thomashuizen bijvoorbeeld, die onder een streng centraal toezicht van hun organisatie staan. Daar tegenover staat een baaierd aan grote en middelgrote instellingen waar de buitenwereld weinig inzicht in heeft, of wordt gegund. De kwestie-Daelzicht, een Limburgse instelling met een omzet van 89 miljoen euro per jaar die de zorg heeft over 2.000 gehandicapten, is in NRC uitgebreid beschreven. Van een Range Rover van de zaak tot wekelijkse bestuurslunches in een viersterrenkasteel. Van nepotisme bij advies en vastgoedtransacties en andere opdrachten, tot de plannen voor een gehandicaptenpretpark. Terwijl op de dagbesteding werd gekort en er 100 man personeel uit moest.

Ook de Friese instelling Alliade kwam onlangs in opspraak omdat directeuren opdrachten verstrekten aan hun eigen, of aan bevriende ondernemingen. Dat werpt de vraag op of dit wel uitzonderingen zijn, of dat er sprake is van een wijdverbreide praktijk waarin een verkeerde mentaliteit gelegenheid kreeg om te bloeien.

Het antwoord is, zoals wel vaker, niet nóg meer regels, maar beter toezicht. Onaangekondigde inspecties en boekenonderzoek zijn nodig, naast harde persoonlijke sancties en onafhankelijke en professionele toezichthouders. In het bedrijfsleven gelden vaak meer regels en beter toezicht dan in zorgbedrijven die zich bewegen in het schemergebied tussen de publieke en private sector. Er wordt wel gezegd: een zorginstelling is geen koekjesfabriek. Maar na het zoveelste incident zou men bijna wensen dat dit juist wat meer het geval was.