10 miljoen euro zorgt voor onenigheid in Joods A’dam

Joodse erfpacht Amsterdam wil de Joodse gemeenschap de in WOII onterecht opgelegde erfpacht terugbetalen. Er is onenigheid.

Burgemeester Van der Laan, hier in 2010 op de Dam tijdens Chanoeka,is geraakt door felle kritiek uit de Joodse gemeenschap. Foto TOUSSAINT KLUITERS/ANP

Zet twee Joden op een onbewoond eiland en ze bouwen drie synagoges: één die de ene kan bezoeken, eentje voor de andere en een derde waar ze allebei níét naartoe gaan. Kende burgemeester Van der Laan die oude mop niet al, dan sinds half mei in elk geval wel de realiteit van onderlinge Joodse verdeeldheid die eraan ten grondslag ligt. De aanleiding? Tien miljoen euro die als compensatie dient in de zogeheten erfpachtkwestie.

Na de oorlog werden Joodse Amsterdammers die ondergedoken zaten of naar kampen waren weggevoerd, aangeslagen voor in die periode niet betaalde erfpacht. Sommigen kregen daar ook nog een boete voor. Amsterdam zat juridisch niet fout, zegt de burgemeester, maar wil terugbetalen omdat het de gemeente niet lekker zit. Hij keert, als de raad instemt, de geschatte bovengrens uit van de geïnde erfpacht – tien miljoen. Ruimhartig, zou je zeggen. „Een genereus gebaar”, vindt ook voorzitter Ron van der Wieken van het CJO, een koepel van Joodse organisaties. Maar ook klonken er felle geluiden, die Van der Laan diep raakten, zo vertelde hij in Het Parool, tot aan dat Joden „dubbel bestolen” zouden worden.

Waarom? Grootste probleem: het geld gaat naar ‘de Joodse gemeenschap’. Volgens Van der Laan vallen de individuele gedupeerden niet meer goed te achterhalen. Ronny Naftaniël zit als deelnemer aan een klankbordgroep regelmatig met de gemeente om tafel over kwesties in de Joodse gemeenschap. Hij pleit allereerst voor terugbetaling aan getroffen individuen of hun nabestaanden: „De boetes worden wel individueel terugbetaald. Diezelfde mensen voldeden de erfpachtcanon. Ik snap niet dat daar verschil tussen wordt gemaakt.” Ron van der Wieken wil ook dat er eerst gekeken wordt naar individuele uitkeringen: „Je zou degenen die erfpacht betaalden of hun nabestaanden zich twee jaar lang kunnen laten melden voordat je overgaat tot collectieve uitbetaling.”

Initiatiefnemers van twee grote Joodse projecten in Amsterdam – Van der Laan noemde ze als mogelijke ontvangers – zijn juist gebaat bij een collectieve terugbetaling. Het Nationaal Sjoa Museum en de organisatie achter het monument met namen van alle 102.000 Holocaustslachtoffers kunnen het geld goed gebruiken. Maar, vinden sommigen: áls het al naar collectieve doelen gaat, dan zeker niet naar deze.

Oud-PvdA-politicus Robbert Baruch startte de Facebookpagina ‘GEEN Namenwandmonument’ (58 likes). „Omdat de gemeente Amsterdam niet over de ruggen van de Nederlandse Joden subsidies aan een monument moet geven”, schrijft hij. Veel Joden willen dat monument niet, en al helemaal niet als het feitelijk uit eigen zak betaald wordt, zo valt in de reacties terug te lezen.

Twitter avatar LodyvdKamp Lody van de Kamp De gemeente heeft in de oorlog erfpacht geïnd zodat de Joodse gemeenschap nu zelf haar monument kan betalen. Auschwitzcommittee dik tevreden

Het Auschwitz Comité, de initiator van het namenmonument, juicht op zijn site de woorden van Van der Laan echter al toe als toezegging. De gemeente zegt dat ze pas uitkeert na advies van een nog op te richten stichting bestaande uit Joodse vertegenwoordigers. Wel moet dat gebeuren nadat de gemeenteraad „richting” heeft gegeven. Ron van der Wieken: „Je moet geen voorwaarden stellen als gemeente.”

En dan nog dit: wie is ‘de’ Joodse gemeenschap? Van der Wieken: „Wij vertegenwoordigen alleen de georganiseerde Joden, maar je hebt een groot aantal ongebonden Joden die ook recht hebben op een deel van het geld.” Straks zitten alleen Joodse organisaties om tafel om te adviseren. Velen van hen zien veel meer in investeren in ‘levend’ Jodendom dan in een namenwand. Maar ongebonden Joden hebben wellicht hele andere ideeën.

Twitter avatar RonEisenmann Ron Eisenmann @hans_knoop en dan ook nog eens naar projecten over dode joden ipv voor de toekomst vd joodse gemeenschap
Twitter avatar MajaMischke Maja Mischke @RonEisenmann @hans_knoop dode Joden zijn ontzèttend populair….
Twitter avatar TomFurstenberg Tom A. Fürstenberg @RonnyNaftaniel Hopelijk ook voor levend Jodendom?

Van der Laan houdt na de kritiek vast aan zijn voorstel, zegt een woordvoerder, en wacht de behandeling in de raad af. Slechts een klein groepje criticasters zou zich nu roeren. Hoe het ook zij, misschien is de beste oplossing drie synagoges bouwen. Weet je één ding zeker: daar is iedereen eensgezind ontevreden over.