Zika en ebola zijn óók soa’s

Voor zika en ebola dient sperma als sluiproute. De WHO adviseert een half jaar geen onbeschermde seks.

De wereld moet rekening gaan houden met zika en ebola als seksueel overdraagbare aandoeningen. Omdat de virussen langdurig in sperma aanwezig blijven adviseert de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) risicogroepen om condooms te gebruiken tot het gevaar is geweken. Maar wetenschappelijk onderzoek kan nog geen garantie geven dat seks na die periode wel helemaal veilig is.

Een half jaar geen onbeschermde seks. Dat is het nieuwe advies van de WHO voor mannen die besmet zijn geweest met het zikavirus. Dezelfde voorzorgsperiode geldt voor stellen die zwanger willen worden en van wie een of beide partners een land bezocht(en) waar zika heerst.

De WHO scherpte deze week haar zika-advies aan nu duidelijk is vastgesteld dat zika overdraagbaar is via sperma. Vanuit de hele wereld komen er berichten over vrouwen en mannen die niet door een muggenbeet, maar door een man via seksueel contact zijn besmet. Koppels die geen kinderwens hebben en van wie een van de partners een zikagebied bezocht heeft, zouden ten minste acht weken een condoom moeten gebruiken of zich gedurende die tijd moeten onthouden van seks, zegt de WHO.

Zika

De overdracht van zika via sperma lijkt vooralsnog zeldzaam, zeker afgezet tegen de miljoenen mensen die door muggen met zika geïnfecteerd worden. Het is een sluiproute voor het virus, waarlangs het via reizigers tot in alle uithoeken van de wereld kan doordringen. Het risico voor verdere verspreiding is dan in gebieden waar geschikte muggen ontbreken, nihil.

Maar voor kinderen die eventueel verwekt worden, kan het volgens de WHO mogelijk een substantieel extra risico op geboorteafwijkingen als microcefalie (kleine schedel en hersenen) geven. Bij volwassenen verloopt de infectie meestal ongemerkt of heel mild, maar zika is ook in verband gebracht met een extra risico op het syndroom van Guillain Barré, een ernstige, tijdelijke auto-immuunziekte.

Uit onderzoek blijkt dat virus-RNA nog tot zeker twee maanden na de infectie met zika is te meten in het zaad van mannen. De concentraties ervan waren hoger dan in het bloed en zelfs hoger dan in de dagen kort na de infectie. Dat wijst erop dat het virus zich specifiek in de mannelijke geslachtsorganen kan vermeerderen. Sommige doktersverslagen rapporteren ook teelbalontsteking na een infectie.

Hoe lang het risico op zikabesmetting via sperma blijft bestaan, is onbekend. Dat maakt het lastig marges op te stellen voor veilige seks.

Ebola nog lastiger

Voor ebola is het nog lastiger. Volgens de WHO-richtlijnen moeten mannen zich tot zeker een jaar na hun infectie onthouden van onbeschermde seks, tenzij hun zaad in die periode in een genetische test twee keer achtereen negatief is getest op het virus. Aanvankelijk hanteerde de WHO een veiligheidsmarge van drie maanden, maar dat bleek veel te kort.

Als het virus al lang en breed uit het bloed is verdwenen blijft het maanden na de infectie nog aanwezig in zaad van wel 80 procent van de geïnfecteerde mannen, blijkt uit onderzoek.

De mogelijke overdracht via sperma zorgt ervoor dat het gevaar van ebola in West-Afrika nog veel langer ‘ondergronds’ kan blijven voortbestaan. In West-Afrika lopen ten minste 17.000 ebolaoverlevers rond. Vooral de mannen in die groep zijn mogelijk nog lang besmettelijk voor anderen. Recente vaststellingen van ebola in Liberia, Guinee en Sierra Leone worden door deskundigen in verband gebracht met seksuele overdracht van het virus. Ebola is, in tegenstelling tot zika, ook direct besmettelijk, waardoor elke nieuwe patiënt een gevaar is voor de omgeving.

    • Sander Voormolen