Wet hindert Kiesraad bij controle

Uit de wandelgangen 300.000 handtekeningen voor een referendum, en de Kiesraad controleert die. Maar niet heus. ‘Voldoende betrouwbaar’ is goed genoeg. De raad wil nu veranderingen.

Geen uitsluitsel, wel evaluaties

uitdewandelgangen

Het kabinet beraadt zich nog altijd op de negatieve uitslag van het referendum van 6 april over het associatieverdrag met Oekraïne. Wat te doen? Het antwoord komt na het Brexit-referendum van 23 juni. Intussen wordt ook nabeschouwd op het Oekraïnereferendum. Het kabinet belooft voor september een evaluatie. Het rapport over de besteding van subsidies komt deze maand. En donderdag verscheen de evaluatie van de Kiesraad. De raad heeft gekeken naar de aanvraag van het referendum. De Kiesraad stelt onder meer voor dat handtekeningen ook elektronisch kunnen worden ingediend. De DigiD is volgens de raad een „betrouwbaar identificatiemiddel.”

Gebrekkige controle

Lucas Kruijswijk, eerder betrokken bij het aantonen van misstanden met stemcomputers, vindt dat vooral de procedure rond de referendumaanvraag niet deugde. De initiatiefnemers moesten na hun aanvraag binnen vier weken 10.000 handtekeningen verzamelen, en vervolgens nog eens 300.000 om het referendum af te dwingen. Dat lukte. Maar volgens Kruijswijk liet de controle hierop te wensen over. De Kiesraad heeft weliswaar de taak handtekeningen in een steekproef op geldigheid te controleren, maar de raad kán een handtekening volgens hem helemaal niet vergelijken met het origineel. Dat bevestigt de Kiesraad donderdag in haar evaluatie. Reden? „Om de eenvoudige reden dat wij in ons land geen handtekeningenregister kennen.” Daarom controleerde raad bij het afgelopen referendum alleen maar of de handtekeningen „voldoende betrouwbaar overkomen”. Oftewel, of de krabbel op een handtekening lijkt.

Grote gevolgen

Kruiswijk vindt dit ernstig. Een referendum aanvragen is „geen flauw iets”. „Behalve dat het een hoop geld kost, heeft het grote gevolgen.” De mogelijkheid van elektronische indiening, die de Kiesraad nu voorstelt, gaat het probleem maar gedeeltelijk oplossen. Het indienen van papieren handtekeningen blijft immers mogelijk.

    • Pim van den Dool