Waarom wil iedereen weg bij de Belastingdienst?

Veel werknemers bij de fiscus zijn reorganisatiemoe en willen eerder met pensioen – áls ze het kunnen betalen.

Illustratie Studio NRC

Binnen de muren van de Belastingdienst gaat het al een jaar over de „Grote Schoonmaak”. Over de 5.000 van de 29.000 werknemers die moeten vertrekken. Staatssecretaris Wiebes van Financiën (VVD) wil méér belastingopbrengsten tegen minder kosten. Veel administratief en telefonisch werk gaat verdwijnen. Tegelijkertijd zijn er 1.500 nieuwe mensen nodig voor toezicht en ICT. Het liefst jonge, hoogopgeleide mensen om „complexer” werk te doen.

Die Grote Schoonmaak (kosten: 648 miljoen euro) dreigt iets te groot te worden, volgens directeur-generaal Hans Leijtens. Het aantal werknemers dat kiest voor de vrijwillige vertrekregeling is „significant groter” dan verwacht, schreef hij de vakbonden in een brief die woensdag uitlekte. Eerdere prognoses hadden „onvoldoende diepgang”, erkent Leijtens. De exodus zou „een groot risico” voor „kritieke bedrijfsprocessen” zijn.

Gouden handdruk

In vier maanden hebben zich bijna 3.850 werknemers aangemeld voor een vrijwillige exit. Zonder ingrijpen zijn dat er over anderhalf jaar 5.200 en in 2024 bijna 8.000, volgens prognoses van de Belastingdienst. Er willen vooral veel mensen weg bij de afdelingen toezicht en invordering. En het zijn veel hoogopgeleide, ambtenaren met de hoogste salarissen die hun pensioen tegemoet springen.

Het is niet dat de gouden handdruk bij de Belastingdienst 24 karaats is. „Het is gewoon een rijksbrede vertrekregeling die gelijk is aan de huidige ontslagvergoeding”, zegt Albert van der Smissen, voorzitter van vakbond NCF, die 33 jaar bij de Belastingdienst werkt. De zogenoemde stimuleringspremie voor werknemers is 4 tot 24 maandsalarissen, afhankelijk van het aantal dienstjaren. De hoogte is maximaal 75.000 euro bruto, of één jaarsalaris voor wie meer dan 75.000 euro verdient. Wie zich aanmeldt, doet afstand van zijn recht op een WW-uitkering – die de overheid betaalt.

Voor ambtenaren in hogere salarisschalen die vervroegd met pensioen willen, is de regeling wél een uitkomst. „Zij hebben vaak wat vermogen opgebouwd en kunnen het zich veroorloven om een paar jaar zonder WW te overbruggen en wat op hun pensioen in te teren”, zegt Van der Smissen. „Voor lager betaalde medewerkers is de regeling helemaal niet zo gunstig. Ik kom op alle kantoren in het land en mensen zeggen: ‘Luister Albert, ik ben 56 jaar. Waarvan moet ik dan leven tot mijn 67ste?’”

Een andere reden dat mensen weg willen, is dat ze het wel gezien hebben bij de Belastingdienst. De meeste mensen werken er vaak al lang – de gemiddelde leeftijd van het personeel is 53 jaar. „Je kunt een keer overstappen van de afdeling vennootschapsbelasting naar omzetbelasting”, zegt Van der Smissen. „Aangiftes controleren binnen of buiten de deur. Maar met name in regiokantoren zijn de carrièremogelijkheden beperkt.”

Daarbij is het personeel „reorganisatiemoe”, volgens Mieke van Vliet, bestuurder bij FNV Overheid „Sinds de jaren 90 is de Belastingdienst permanent aan het reorganiseren”, zegt ze. „De reorganisatie van nu komt kort na het plan van oud-staatssecretaris Weekers om de helft van het aantal kantoren te sluiten. Mensen zijn naar andere kantoren in andere steden verplaatst, hebben meer reistijd of een andere functie.”

Tegelijkertijd is de fiscus keer op keer in opspraak door problemen met ICT, toeslagen, de Belastingtelefoon – of een combinatie. Begin 2014 kregen veel mensen een tijd geen huur- of zorgtoeslag door een nieuw uitbetalingssysteem. En lukte het maar eenderde van de bellers om contact te krijgen met de Belastingtelefoon. Staatssecretaris Weekers moest in de Tweede kamer toegeven dat de Belastingdienst „zwaar overbelast” was.

Herenakkoord

Directeur-generaal Leijtens wil het ‘herenakkoord’ met de bonden over de reorganisatie openbreken en de vrijwillige vertrekregeling per 1 juli beëindigen. Op afdelingen waar dan nog te veel mensen werken, kunnen alsnog gedwongen ontslagen gaan vallen. Maandag heeft Leijtens overleg met de vakbonden.

„Het is gewoon een poging om de regeling te versoberen”, reageert Van Vliet van FNV. „We hebben ze gewaarschuwd: veel mensen gaan gebruikmaken van deze regeling, maar ze hebben niet opgelet. Wij denken dat dit een eerste hausse is. De bedrijfsvoering loopt geen risico.”

„Het is twintig jaar slecht personeelsbeleid”, zegt Van der Smissen van NCF. „ Mijn stiefbroer is onlangs na 43 jaar vertrokken bij de Belastingdienst. Ik zei nog: wacht nou nog even. Hij zei nee, ik hou het geen drie maanden meer vol.”

Veel meer werknemers dan gedacht kiezen voor een vrijwillige vertrekregeling.

    • Eppo König