Sta op tegen de macht van de menigte

Kom in actie tegen online lynchen, schrijft Ernstjan van Doorn. Laat politici een voorbeeld nemen aan Abraham Lincoln, die de willekeur van de massa als grootste bedreiging van de democratie zag.

Sylvana Simons deed aangifte. Diederik Samsom stopte met twitteren. En ook Frans Timmermans staakte zijn Facebook-gebruik meermalen. De reden? Wangedrag van online menigten, soms nauwelijks te onderscheiden van online lynchpartijen.

machtmenigte
Dat dit op internet gebeurt mag nieuw zijn, het verschijnsel van een menigte die zich misdraagt is dat allerminst.

In 1836 was het voor de leden van de jury in de Amerikaanse stad St. Louis lastig om aan te tonen of individuen van een menigte schuldig waren aan een misdadig feit. Francis J. McIntosh had een politieman neergestoken, was opgepakt en in de cel gezet. Maar een boze menigte ontvoerde hem uit zijn cel en roosterde hem levend boven een vuur, onderwijl christelijke psalmen zingend. De jury kon uiteindelijk geen schuldigen aanwijzen, zij konden opgaan in de anonimiteit van de massa. Niemand werd veroordeeld omdat het een ‘massafenomeen’ betrof.

Het lynchen van McIntosh wordt vooral herinnerd omdat het voorval later door een jonge advocaat werd gebruikt in een nu beroemd betoog. Wat is de grootste bedreiging voor de Republiek, vroeg hij. Een buitenlandse militaire dreiging? Nee, men zou zich eerder zorgen moeten maken over deze ‘mobocratic spirit’: de opkomst van willekeur van de ‘mob’, de menigte als directe dreiging van binnenuit. Deze advocaat was Abraham Lincoln.

Lincoln riep de overheid op om af te stappen van haar passieve houding, op te staan tegen de „interne vijand van de Republiek” en het op te nemen voor de eigen basisprincipes, verankerd in de Declaration of Independence. Ofwel: de grondwet en de waarden waar het land voor zegt te staan.

In Europa zien we dat Jobbik de derde grootste partij in Hongarije is, behaalde neonazipartij L’SNS in Slowakije een winst van vijftien zetels en won Alexander Van der Bellen in Oostenrijk maar nipt van Norbert Hofer van de FPÖ. Deze partijen zetten zich af tegen een cultuur waarin mensen gelijkwaardig zijn, tegen de inclusieve samenleving. In hun kielzog deinen de online mobs dankbaar mee in het verzet.

Onder het mom van vrije meningsuiting en onder de mantel van anonimiteit predikt men de dominante cultuur

Ook in Nederland zien we online menigten die redeneren vanuit het superioriteitsdenken. Vrouwen, homo’s, religies: alles wat afwijkt, is minderwaardig en daar mag men neerbuigend, hard en agressief op reageren. Er is een duidelijke vijand! Agressieve woordkeuze versterkt het vijandsbeeld. Onder het mom van vrijheid van meningsuiting, en vaak ook onder de mantel van anonimiteit, predikt men de dominante cultuur.

Voor alle duidelijkheid: dat is niet een cultuur die opkomt voor de waarden in de Grondwet. Integendeel, vaak wil men die juist wijzigen: gelijke behandeling en non-discriminatie zitten maar in de weg, en moeten verdwijnen. De joods-christelijke tradities moeten de dominante cultuur worden. Want, zo stelt men: die cultuur staat onder druk en loopt gevaar.

De Nederlandse overheid reageert op dezelfde manier als de Amerikaanse in de tijd van Lincoln: passief. Men laat het doorgaans begaan dat raadsvergaderingen worden verstoord en dat op inspraakavonden intimidatie van vrouwelijke insprekers kracht wordt bijgezet door te roepen dat er een piemel in moet.

Maar Sylvana Simons deed aangifte. Waar anderen soms ontmoedigd worden om aangifte te doen, deed zij dit op uitnodiging van de Amsterdamse hoofdcommissaris Aalbersberg. Ze benadrukt dat „aantoonbaar onrecht nooit straffeloos doorgang mag vinden”. Elke keer dat minderheden en individuen niet effectief kunnen worden beschermd tegen kortetermijndemagogie en morele wandaden, bedreigt de mobocratie de inclusieve en gelijkwaardige samenleving.

De houding van Lincoln destijds staat haaks op die van politici als Wilders en Zijlstra nu: die laatste vindt bijvoorbeeld dat de kritiek op de politie bij de aanhouding van rapper Typhoon overtrokken is. Intussen „hoopt” minister Asscher dat het leidt tot een maatschappelijk debat. Kom op nou! Overheid, niet zo passief. Neem het zichtbaar en effectief op voor de deugden en basisprincipes waar Nederland voor staat.

En zorg voor consequenties. Pas sinds kort is daarin een kleine kentering waar te nemen. Van de 44 aangehouden relschoppers die de raadsvergadering in Geldermalsen verstoorden, komen er toch een paar voor de rechter wegens verstoring van het democratisch proces. Dit is een bijzondere tenlastelegging, die het OM maar zelden toepast. Maar als je serieus wil opkomen voor de rechtsstaat, dan zorg je dat zo’n veroordeling net zo normaal is als die voor vernieling, geweldpleging of bedreiging. Want zonder consequenties is de willekeur van de menigte de baas.

    • Ernstjan van Doorn