Ook hier spreken imams weleens met twee monden

Nederland Imams moeten balanceren tussen religieuze bronnen en de omgangsvormen en regels die Nederland heeft.

Foto ANP/ Koen van Weel

Wat zou er gebeuren als je het Deense onderzoek in Nederland zou herhalen? Een promovendus van Jan Jaap de Ruiter, arabist aan Tilburg University, doet op dit moment iets soortgelijks. Hij bezocht een tiental salafistische Nederlandse moskeeën en centra om te leren wat daar tegen jongeren wordt gezegd. Hij zit bij lezingen, vraag-antwoordgesprekken tussen imams en moskeebezoekers en ook bij preken. Met zijn naam wil hij niet in de krant tot het onderzoek is afgerond.

‘Homo’s van gebouw gooien’

Heeft hij gekke dingen gehoord? „Ja”, zegt promotiebegeleider De Ruiter. Zo kreeg zijn promovendus onder meer te horen dat homoseksualiteit en het plegen van overspel de zwaarste straf verdienen: mensen zouden van een gebouw mogen worden afgegooid. „Het zijn zondaars.”

Ook wordt de jihad, zoals uitgevoerd door terreurgroepen Islamitische Staat en Jabhat al-Nusra, op sommige plekken goedgekeurd – al werden moslims nergens opgeroepen om mee te vechten.

Nog een boodschap van de salafistische imams: democratie als bestuurssysteem gaat in tegen de sharia, de wet van God – en de goddelijke wet zou moeten regeren, zegt De Ruiter.

In Denemarken kwam de meeste ophef nadat duidelijk werd dat ook imams van als gematigd bekendstaande moskeeën dit soort uitspraken doen. Hoe zit dat in Nederland?

Naar buiten toe bruggenbouwers

„Ik kan me best voorstellen dat dat soort dingen ook in Nederland weleens worden gezegd”, zegt Rasit Bal van het Contactorgaan Moslims en Overheid (CMO). „Ook hier hebben we imams die zich houden aan die traditionele instructies, maar die naar buiten toe claimen ze dat ze bruggenbouwers zijn.”

Het is een worsteling waar elke imam volgens hem mee kampt: „Het vinden van een balans tussen aan de ene kant de religieuze bronnen en aan de andere kant de dominante omgangsvormen en regels die we in Nederland hebben.”

Daar worden soms fouten in gemaakt. „Het mag natuurlijk niet voorkomen dat een imam afraadt om aangifte te doen van huiselijk geweld. Maar het is ook niet de bedoeling dat je de religieuze traditie zomaar overboord gooit.”

‘Vernieuwing moet zichtbaar’

Een van de problemen, volgens Bal: er is een tekort aan imams die goed geschoold zijn in de traditionele theologie, maar die ook goed bekend zijn met de Nederlandse verhoudingen, die voeling hebben met de breed geldende normen, waarden en regels. „Dat is waarschijnlijk ook in Denemarken het probleem.”

De islamitische theologie is in Nederland nooit als geheel vernieuwd, zegt Bal. „Ik denk dat het daar tijd voor is.” Dat er daarmee dus ook een houvast komt voor de imams. Overigens doen veel moskeeën dat zelf wel al, zegt Bal. „Maar dan vaak achter gesloten deuren. Ik zou die vernieuwing graag institutionaliseren, zichtbaar maken in het publieke domein.”

Democratie gaat in tegen de sharia, de wet van God, zeggen salafistische imams

Er is in Nederland best veel wantrouwen jegens imams, vindt Marianne Vorthoren, directeur van de Rotterdamse moskeeorganisatie SPIOR. Wat niet helpt: prekende imams kunnen heftig overkomen, vooral als je hun taal niet spreekt. Als ze dan luid gaan praten, denk je misschien dat ze iets onaardigs zeggen, maar misschien vertellen ze juist iets moois.

Is het gek dat ze hun verhaal naar de buitenwereld anders verwoorden? Nee, zegt Vorthoren. Zolang ze inhoudelijk hetzelfde verhaal houden, en niets zeggen dat tegen de Nederlandse wetten ingaat, mag de manier waarop ze hun verhaal overbrengen op tv anders zijn dan in de moskee.

    • Thomas Rueb
    • Maral Noshad Sharifi