De man die de baas van Hilversum werd

Henk Hagoort, die vertrekt als NPO-bestuurder, heeft Hilversum veranderd. Welke omroep laat hij achter?

Henk Hagoort: de man die de macht van de NPO sterk vergrootte en Hilversum onherkenbaar veranderde. Foto Roger Cremers

Heel wat wenkbrauwen gingen omhoog toen Henk Hagoort, de baas van Hilversum, vier jaar geleden voor 100.000 euro de domeinnaam NPO.nl kocht van de Nederlandse Postduivenhouders Organisatie te Veenendaal. Hagoort wilde van zijn Hilversumse NPO, de Nederlandse Publieke Omroep, een sterk merk maken, ook online. En daarvoor had hij dat webadres nodig.

Typisch Hagoort. De man die de macht van de NPO sterk vergrootte en Hilversum in acht jaar onherkenbaar veranderde. Van een rommelig groepje omroepen smeedde Hagoort min of meer één publieke omroep. De omroepen bestaan nog wel, maar Hagoort heeft ze, met steun uit Den Haag, gereduceerd tot programmaproducenten. Wat op tv komt, en wie geld krijgt om programma’s te maken, bepaalt hij. Joop Daalmeijer, de omroepveteraan die als voorzitter van de Raad voor Cultuur een hervormingsplan schreef voor de omroep, noemt Hagoort „een heel goede strateeg, loyaal en doortastend”. „Dankzij hem hebben we überhaupt nog steeds een publieke omroep die iets voorstelt.”

In september neemt Hagoort afscheid van de NPO. Hij gaat de Hogeschool Windesheim in Zwolle besturen – zijn opvolger is nog niet bekend. Wat is zijn erfenis?

Veranderd mediagebruik

Het is januari 2008 als Hagoort, directeur van de EO, de leiding krijgt van de NPO. Netflix verhuurt dan alleen nog maar dvd’s in de VS. YouTube is nog niet de belangrijkste plek waar jongeren video kijken. Facebook nog niet de eerste (en vaak enige) nieuwsbron voor velen.

Acht jaar later is het mediagebruik drastisch veranderd en zijn de media veranderd. Onder Hagoort bloeien de publieke tv-zenders op. Nederland 1, nu NPO 1, is weer de populairste zender van het land. De drie netten hebben een eigen profiel: NPO1 werd populair voor het grote publiek, NPO 2 informatief, zeg maar journalistiek. NPO3 de jongerenzender – daarmee ook het zorgenkind.

Hagoort wil een zelfde model invoeren voor de online activiteiten van de omroepen. NPO.nl moet het knooppunt van alle digitale activiteiten van de omroepen worden, maar dat staat haaks op de wensen van de omroepen én de decentrale aard van internet.

Hagoort trekt de macht naar zich toe, maar de losse omroepen geven die macht niet zomaar uit handen. Ze vrezen dat een sterk centraal gezag creativiteit zal smoren. Jan Slagter, directeur van MAX, is Hagoorts luidste tegenspreker, die pal staat voor het oude bestel. Via de Eerste Kamer weet hij flinke gaten te schieten in de nieuwe Mediawet, die de NPO meer armslag moet geven. Slagter: „In deze acht jaar zijn we er op achteruit gegaan. Hagoort heeft de rol van de omroepen uitgehold. De NPO bemoeit zich met alles, ook inhoudelijk. We krijgen steeds meer een eenheidsworst. Allemaal afgestemd op de smaak van één man: de netmanager.”

Daalmeijer verdedigt juist de eenwording: „Voordat Hagoort kwam was er ook al een gevecht gaande tussen de omroepen en het centraal gezag. Hij moest het in zijn eentje tegen dat hele stelletje opnemen. Maar hij heeft dat sluw en strategisch gedaan. Er is zeker een machtsverschuiving geweest, ten koste van de omroepen. Maar die zijn alleen geïnteresseerd in het belang van hun eigen vereniging. Misschien had hij nog harder moeten optreden.”

De spagaat van de voorzitter

Elke bestuursvoorzitter van de NPO zit in een spagaat. In Den Haag vinden ze dat hij alle omroepbazen in het gareel moet houden en moet doen wat het kabinet zegt. In Hilversum is hij de zetbaas van de minister of staatssecretaris die diens bezuinigingen en hervormingen moet verkopen.

„Voorzitter van de raad van bestuur van de NPO is net zoiets als bondscoach van het Engelse nationale voetbalteam”, zegt directeur Jan de Jong van de NOS. „Je doet het nooit goed. Dat Henk het acht jaar heeft volgehouden is op zichzelf een verdienste. Hij is in die tijd flink veranderd. Hij is zakelijker en harder geworden. Henk heeft keihard ondervonden dat je met de politiek geen afspraken kunt maken.”

Hagoort heeft hard gestreden om Nederland 3 te handhaven. Met name de VVD wilde het derde net schrappen. Amusement mocht van staatssecretaris Dekker (Media, VVD) ook verdwijnen, maar dat wilden de omroepen niet. Met de omroepen en de Eerste en Tweede Kamer streed de NPO over transparante financiën. Den Haag wil graag beter weten wat programma’s kosten, wat bijvoorbeeld het Koningslied heeft gekost, maar Hilversum vreest meer inhoudelijke bemoeienis.

Hagoorts erfenis is niet alleen een bestuurlijke, hij heeft de omroep ook inhoudelijk veranderd zegt Lennart van der Meulen (VPRO). „Hij heeft een goede rol gespeeld bij de nadruk op onderscheidende programmering. De nadruk op cultuur, nieuws: op de inhoud. Tegelijkertijd heeft hij de brede opdracht voor de publieke omroep nooit uit het oog verloren.”

Hagoort heeft voor de publieke omroep gevochten, volgens Van der Meulen. Maar de tijd en energie die daarin ging zitten, ging ten koste van de echte vernieuwingen. De overgang van gewone televisie naar online. „Het gaat je nooit meer lukken om jongeren te bereiken met een lineaire zender als NPO3. De NPO moet budgetten omleggen van televisie naar online. Het is tijd voor nog een grote stap.”

    • Jan Benjamin
    • Wilfred Takken