Dorpsvrouw die naar stad trekt, wordt succesvol

Demografie Plattelandsvrouwen die naar de Randstad trekken, verdienen daar veel meer dan de vrouwen die in een dorp blijven, zo blijkt.

Foto Koen van Weel / ANP

Twee meisjes worden geboren op het platteland – zeg, in een Oost-Gronings gehucht. De één trekt als twintiger naar de Randstad, de ander blijft in het gehucht wonen. Hoe werkt die keuze door op hun latere leven?

Die vraag beantwoorden demograaf Jan Latten, verbonden aan de Universiteit van Amsterdam en het Centraal Bureau voor de Statistiek, en zijn collega Marjolijn Das in een studie die later deze maand verschijnt in bulletin Demos. Die studie betreft overigens niet twee plattelandsmeisjes, maar 288.000. Geboren tussen 1966 en 1971 in een dorp of kleine stad ver van de Randstad. Hun keuze – wel of niet naar de Randstad – blijkt niet alleen grote gevolgen te hebben voor henzelf, maar ook voor Nederland.

Latten en Das hebben de levensloop van de vrouwen gevolgd door statistische en fiscale bestanden te koppelen. Ze zijn nagegaan waar de 288.000 plattelandsmeisjes woonden in 1995, als twintiger dus: in de Randstad of nog steeds in dorpen of kleine steden daarbuiten? Vervolgens gingen ze na wat de sociaal-economische positie van de vrouwen was als veertiger: hun opleidingsniveau, hun salaris, hun partner in 2011.

010616BIN_Vrouwen_2_1000px

640 euro verschil in salaris

De verschillen blijken groot. Meisjes die naar de Randstad trokken, hadden als veertiger vijf keer zo vaak een hoge opleiding op hun cv vermeld staan als zij die achterbleven. Hun salaris was ook aanzienlijk hoger, en niet alleen door die hogere opleiding: de Randstad als standplaats blijkt zich letterlijk uit te betalen.

De universitair opgeleide, in de Randstad woonachtige vrouwen verdienden als veertiger liefst 640 euro bruto per maand meer dan universitair opgeleide vrouwen die in landelijk gebied woonden. Mogelijk omdat de Randstad meer hoge, goedbetaalde functies te bieden heeft, schrijven de onderzoekers. Hoe het ook zij: een verschil van 640 euro bruto per maand tussen universitair opgeleiden onderling is fors. Elke dertien jaar een ton.

Vrouwen zijn bezig aan een inhaalslag. Sterker, ze zijn mannen al voorbijgestreefd

De vrouwen die naar de Randstad verhuisden, hadden als veertiger bovendien veel vaker een hoogopgeleide partner. Dat gold ook voor laag- en middelbaar opgeleide vrouwen: zij hadden vier keer zo vaak een universitair opgeleide partner als vrouwen met datzelfde opleidingsniveau in een dorp. Voor de universitair geschoolde vrouwen was het verschil ook aanzienlijk. Een op de drie vrouwen in de Randstad had een partner met hetzelfde opleidingsniveau, versus een op de vijf vrouwen die in landelijk gebied zijn blijven wonen.

010616BIN_Vrouwen_3_1000px

Grote gevolgen kortom voor deze vrouwen. Maar, zegt Latten: ook voor Nederland. Want vrouwen zijn de afgelopen twintig jaar steeds vaker naar de Randstad verhuisd. Het aantal jonge vrouwen dat neerstrijkt in de vier grote steden overvleugelde het aantal mannen al in 1995, en dat is nog steeds het geval. Topografisch teken van emancipatie.

Vandaar dat Latten en Das juist de levensloop van vrouwen hebben gevolgd. „Je ziet vrouwen een andere rol aannemen”, zegt Latten. „Zij zijn bezig aan een enorme inhaalslag. Sterker, een nieuwe generatie vrouwen is de mannen al voorbijgestreefd.” Vorig jaar had 49 procent van de vrouwen tussen de 25 en 35 jaar een diploma van hbo of universiteit. Voor mannen van diezelfde leeftijd was dat maar 40 procent.

Powerkoppels

Die emancipatie leidt, aldus Latten, tot een concentratie in de Randstad van wat hij „powerkoppels” noemt. „De hoogopgeleide man is al decennia in die Randstad te vinden. Die vindt nu, veel vaker dan veertig jaar geleden, een hoogopgeleide vrouw. Zo maximaliseren zij hun maatschappelijk succes.”

Die powerkoppels hebben alles mee, zegt Latten. Opleiding, salaris, elkaar. En een grotere kans op succesvol nageslacht. Kinderen van hoogopgeleide vaders zijn succesvoller op school dan kinderen van laagopgeleide vaders. „Maar ook het opleidingsniveau van moeders heeft een positief effect. Het telt op. De beste schoolresultaten halen de kinderen van ouders die beiden hoogopgeleid zijn.”

010616BIN_Vrouwen_1000px
Een recent rapport van de Inspectie van het Onderwijs bevestigt dit: kinderen van hoogopgeleide ouders krijgen een hoger advies voor het voortgezet onderwijs dan kinderen van laagopgeleide ouders. En ruim 55 procent van de kinderen van hoogopgeleiden sluit de schooltijd af met een diploma in het hoger onderwijs, versus een kwart van de kinderen van laagopgeleiden.

De trek naar de Randstad van mannen én vrouwen met aspiraties komt ten goede aan de stad, zegt Latten. „Maar er is een risico voor dunbevolkte streken.”

Randstad wint, periferie verliest

Hij doelt daarmee op regio’s als Limburg, Zeeland, het noorden. „Je ziet daar steeds grotere contrasten met de Randstad ontstaan”, zegt Latten. „Minder werk. Steeds minder hoogopgeleiden. Steeds meer uitkeringsafhankelijkheid. Ongezondere levensstijl. Minder vertrouwen in de politiek. En daartegenover, in stedelijk gebied, dus de zeer succesvollen.”

Kortom, zegt hij: „De legitieme aspiraties van mannen en nu ook vrouwen om zichzelf te ontplooien, leiden onbedoeld tot een samenleving met meer ongelijkheid.”

    • Ingmar Vriesema