Mot naast het veld, niet erop

Oefenwedstrijd Polen–Nederland Robert Lewandowski en Jakub Blaszczykowski spelen samen in het Poolse elftal, maar gunnen elkaar geen blik. Wel een bal.

Robert Lewandowski viert een goal tijdens de EK-kwalificatiewedstrijd tegen Ierland, in oktober 2015. Hij is de held van het Poolse nationale elftal en heeft bonje met zijn teamgenoot Blaszczykowski. Foto Adam Nurkiewicz/Getty

Robert Lewandowski, de onbetwiste vedette van het Poolse nationale team dat woensdagavond aantreedt tegen Oranje, is geboren op 21 augustus 1988. Dat is voor Polen een historische dag: generaal Jaruzelski, destijds de facto dictator van het land, zei op een besloten bijeenkomst van het Poolse politburo dat de tijd rijp was om het gesprek aan te gaan met Lech Walesa, de leider van de verboden vakbond Solidarnosc.

„Die geboortedag is bijzonder symbolisch”. Dat zegt Pawel Wilkowicz, auteur van een deze week verschenen boek over Lewandowski. „Robert staat voor een generatie Polen die is opgegroeid zonder het communisme en met de overtuiging dat grenzen alleen in henzelf liggen, niet in de samenleving of de omstandigheden.”

De één begint bij een club, de ander ziet toe hoe zijn vader zijn moeder doodt

Niet alle spelers van het Poolse nationale team behoren tot die generatie. Fakkeldrager van de ouderen is de vorige aanvoerder, Jakub Blaszczykowski. Hij is drie jaar ouder, maar volgens Wilkowicz is dat „een wereld van verschil”. Zo was Blaszczykowski net oud genoeg om op te groeien in het oude schoolsysteem. Wilkowicz: „Voor zijn generatie is het collectief de eenheid waaruit wordt gedacht. Het team. Tegelijk staan ze minder open voor veranderingen dan de generatie van Lewandowksi.”

Beide spelers hebben een andere weg naar het profvoetbal afgelegd. Neem 1996. In dat jaar begint Lewandowski’s droom: hij mag beginnen bij de jeugdafdeling van een hoofdstedelijke club nadat zijn vader het aan talloze clubs heeft gevraagd. In hetzelfde jaar stort de wereld van Blaszczykowski in elkaar. In zijn ouderlijk huis in het dorp Truskalosy brengt zijn vader zijn moeder met een mes om het leven, voor zijn ogen. Even daarvoor had de elfjarige nog een puzzel gelegd.

Blaszczykowski verloor moeder én vader, want die ging de gevangenis in. Zelf wilde hij niet meer uit bed komen. Zijn oom Jurek, zelf ooit aanvoerder geweest van het Poolse team, moest hem eruit trekken. Blaszczykowski werd een moeilijk ventje. Naar school ging hij zelden en op een voetbalinternaat kon hij niet aarden. Hij keerde terug naar zijn oma en voetbalde bij zijn lokale club, in de vijfde divisie. Opnieuw trad zijn oom op, Jurek Brzeczek. Die wist hem op proef te krijgen bij Wisla Krakau. Het werd zijn doorbraak. Drie seizoenen later verkaste Blaszczykowski naar Borussia Dortmund, in de Bundesliga. Daar heette hij ‘Kuba’ en groeide hij uit tot publiekslieveling.

Het ging mis na een interview

Drie jaar later haalde Borussia ook Lewandowski. Kuba en zijn vrouw ontfermden zich over hem en zijn vrouw, tot bleek dat de twee mannen elkaar niet mochten. Echt mis ging het toen ‘Lewy’ een interview gaf over zijn eerste maanden in Dortmund. De steun en de praktische hulp van de Blaszczykowski’s liet hij onvermeld. Sindsdien praten de twee niet meer met elkaar.

Op het veld ging het goed. Twee keer werden ze samen kampioen. Ook als internationals liep het lekker tussen spits en aanvallende middenvelder. Zo gaf ‘Kuba’ de voorzet waaruit ‘Lewy’ de openingstreffer maakte op het EK van 2012 in eigen land.

Een jaar later raakte Blaszczykowski ernstig geblesseerd. Met Lewandowski als nieuwe aanvoerder ging het vervolgens lopen. De nationale elf haalden tien punten uit vier kwalificatiewedstrijden, inclusief een zege op de Duitsers, een unicum in de geschiedenis van het Poolse voetbal. Lewandowski verklaarde dat hij aanvoerder wilde blijven, ook na een terugkeer van Blaszczykowski. Die weigerde daarop te reageren. De controverse groeide toen Kuba in maart 2015 weer blessurevrij was. De bondscoach riep hem niet op voor een belangrijke kwalificatiewedstrijd. De conclusie die de pers trok: de bondscoach wil de goede sfeer niet verpesten.

Kuba keerde inderdaad pas terug nadat hij zich publiekelijk had neergelegd bij het aanvoerderschap van Lewandowski. De pers prees hem erom. Tegelijk: hij kon moeilijk anders. Zijn rivaal bleef wonderen verrichten. ‘Lewy’ zou 13 keer scoren in de kwalificatiereeks, een evenaring van een Europees record. Voor zijn ploeg Bayern München vestigde hij een nog spectaculairder record: in negen minuten scoorde hij vijf keer.

Geen dankjewel en geen sorry

En dus zijn de verwachtingen in Polen hoog. Vanaf honderden billboards prijst een glad gekapte Lewandowski uiteenlopende producten aan. Blaszczykowski is op één poster te zien, ter promotie van een boek over zijn leven waarin hij vertelt over vriendschappen en God.

En de animositeit tussen de twee? De Lewandowskibiograaf, die ook Kuba dikwijls interviewde, wuift de vraag weg: „Kern van het conflict ligt in hun persoonlijkheden. Robert is een man die geen ‘dankjewel’ kan zeggen en Kuba iemand die nooit ‘sorry’ zegt. Maar wat maakt het uit? Want al gunnen ze elkaar geen woord of blik, de bal gunnen ze elkaar wel.”

    • Pieter van Os