Luisterares gezocht

De literaire kritiek wordt op dit moment opgeschrikt door het fenomeen ‘de Lezeres des Vaderlands’. Op een weblog houdt de Lezeres (volgens het biootje op Twitter ‘vrouw van middelbare leeftijd’) wekelijks bij hoeveel aandacht er in de boekenbijlagen wordt besteed aan literatuur van vrouwelijke auteurs. Uit de statistiekjes blijkt dat er nog altijd veel meer wordt geschreven over boeken van mannen. Afgelopen week was de score weer onder de 30 procent.

Dat is een slechte zaak. Maar een misstand die verbleekt bij de man-vrouw-verhouding in de klassieke muziek. Natuurlijk, het barst van de goede violistes. Maar hoeveel vrouwelijke componisten denk je dat er de afgelopen weken op onze muziekpagina’s zijn besproken? En hoe zit het met de vrouwelijke dirigenten? Ik hoorde Marin Alsop vorige week op de radio tijdens de finale van de Elisabethwedstrijd, het grote muziekconcours van België. Zij was in 2006 de eerste vrouw sinds 1915 (!) die voor het Concertgebouworkest stond. Hoeveel dirigentes heb ik überhaupt in mijn leven gezien? Ik bezoek gemiddeld twee concerten per week, maar de laatste keer dat ik een vrouw een symfonieorkest zag leiden, moet twee jaar geleden zijn geweest.

In de nieuwe bundel Vrouwen schrijven niet met hun tieten roept Nikki Dekker op je boekenkast door te nemen en te tellen hoeveel boeken van vrouwelijke auteurs erin staan. Gisteren sleepte ik mezelf met tegenzin naar mijn cd-collectie. Ik wist wel dat het erg zou zijn, toch schrok ik. Ik heb ongeveer 2.000 klassieke cd’s en op maar veertien daarvan staat ten minste één compositie van een vrouw. Dat is dus 0,7 procent.

Ik wist wel dat het erg zou zijn, toch schrok ik

Hoe het komt? Vrouwen werden tot in de vorige eeuw niet geacht te componeren, het werd ontmoedigd (zie Fanny Mendelssohn, voor altijd de ‘zus-van’). Al zijn vrouwen ook in de klassieke literatuur ondervertegenwoordigd, de Brontës of Jane Austen kent iedereen. Maar wie kent Louise Farrenc (1804-1875)? Het verschil met literatuur is dat je als componist afhankelijk bent van uitvoerders, en wie ging je muziek spelen als je ‘maar een vrouw’ was?

Vandaag de dag zijn we zo gefixeerd op componisten uit de canon dat het zelden lukt om een ‘vergeten genie’ op de kaart te zetten (en te houden). Voor componistes en dirigentes zijn er weinig rolmodellen. Af en toe wordt er wel aandacht besteed aan het probleem. Maar als we het onderwerp dan weer in een stukje of tv- of radio-item hebben behandeld, gaan we gewoon weer door met wat we altijd doen: het vereren van Geniale Mannen.

Wie zich met klassieke muziek bezighoudt, kijkt per definitie naar het verleden. Maar we hoeven ons niet naar het verleden te gedragen. We kunnen wel een Luisterares des Vaderlands gebruiken.

    • Merlijn Kerkhof