Hevig verzet van IS verwacht om strategische stad Falluja te behouden

Het leger heeft een aanval ingezet om Falluja te heroveren. Gevreesd wordt dat de strijd nog veel burgerslachtoffers zal eisen.

Leger Irak grendelt Falluja af en zet slotoffensief in.

Troepen van de Iraakse regering zijn maandag begonnen aan de bestorming van Falluja, om de stad te heroveren op Islamitische Staat (IS). Twintigduizend militairen, commando’s en leden van shi’itische en sunnitische milities hebben de stad omsingeld. Operatie ‘Breek Terrorisme’ duurt waarschijnlijk nog weken. Naar schatting duizend IS-strijders hebben zich er ingegraven.

Als Falluja valt, is dat een grote klap voor IS. De stad ligt strategisch, op de snelweg van Bagdad naar Jordanië en Syrië, en is al jaren een bolwerk van sunnitisch extremisme.

Na de invasie van 2003 groeide Falluja uit tot symbool van verzet tegen de bezetters. Amerikaanse militairen vochten er zware straatgevechten uit, met grote verwoestingen en duizenden doden tot gevolg. Toen IS de stad in januari 2014 veroverde, was er al een opstand uitgebroken tegen de door shi’ieten gedomineerde regering van de toenmalige premier Maliki.

De strijd wordt bemoeilijkt doordat zo’n vijftigduizend burgers in de stad vastzitten. Het leger heeft ze opgeroepen te vluchten maar de extremisten verhinderen dat. De Verenigde Naties zijn „buitengewoon bezorgd” over de humanitaire situatie. Er zijn grote tekorten aan voedsel, drinkwater en medicijnen.

Communicatie met inwoners is moeilijk, want IS verbiedt het gebruik van mobiele telefoons . Maar er zijn berichten dat burgers overleven op grassoep en meel van dadelpitten.

Ondertussen heeft IS het aantal bomaanslagen in de hoofdstad Bagdad, op 65 kilometer van Falluja, sterk opgevoerd. Zo zouden ze de aandacht willen afleiden van Falluja. Om Bagdad te beveiligen, heeft premier Abadi al duizenden militairen teruggetrokken van het front.

Met de terreurcampagne lijkt IS ook de politieke crisis in Bagdad te willen aanwakkeren. Veel aanslagen vinden plaats in de sloppenwijk Sadr City, vernoemd naar de populistische geestelijke Muqtada Sadr. Duizenden van zijn aanhangers bestormden onlangs het regeringscentrum uit onvrede over corruptie binnen de regering en het gebrek aan hervormingen. Onder hen groeit de frustratie dat de overheid geen veiligheid kan bieden.

Om burgerdoden te voorkomen vordert het leger langzaam. Sinds het offensief een week geleden begon, leverden ze voornamelijk slag in de buitenwijken, om de afgrendeling van de stad te voltooien voordat de bestorming van het centrum begint.

Zondag verklaarde het leger ongeveer 80 procent van het gebied rond Falluja in handen te hebben. Maandag probeerde het via het zuiden de stad binnen te trekken. Maar ze stuitten op fel verzet van IS, dat sluipschutters en mortiergranaten heeft ingezet.

IS zal de regeringstroepen in een stadsguerrilla zo veel mogelijk verliezen willen toebrengen. Deze tactiek paste de groep ook toe in Tikrit en Ramadi, die inmiddels zijn heroverd. Waarschijnlijk hebben de extremisten een netwerk van tunnels aangelegd, om te schuilen voor bombardementen. Met sluipschutters, bermbommen en boobytraps proberen ze de regeringstroepen te stuiten.

Dat IS taai verzet kan leveren, bleek toen regeringstroepen in januari voortijdig de overwinning uitriepen in Ramadi, nadat ze het centrum van de stad hadden ingenomen.

Het duurde vervolgens nog weken voordat ook de buitenwijken en omringende gebieden onder controle waren. Dat zou in Fallujah ook kunnen gebeuren.

Angst voor wraakacties

De Amerikaanse luchtmacht neemt deel aan het offensief in Falluja. Dat is opmerkelijk, want in Tikrit hield zij zich aanvankelijk afzijdig vanwege de grote rol van shi’itische milities. Die staan onder bevel van Iran. Uiteindelijk bleken luchtaanvallen in Tikrit echter nodig om IS te breken.

Uit protest tegen de Amerikaanse betrokkenheid trokken vier milities zich terug, eenderde van de strijdmacht in Tikrit. Toch doen de milities mee aan operatie in Falluja. De VS zouden wel afgesproken hebben dat de milities niet de stad in gaan, uit angst voor wraakacties. Bij de operatie tegen IS in Diyala hebben shi’itische milities sunnitische burgers, vastgeketend en geëxecuteerd.

In Tikrit werden winkels en huizen van sunnieten in brand gestoken. Tikrit is nu vrijwel volledig verwoest.

Maandag dook een video op waarop een shi’itische militieleider ertoe opriep „Irak te zuiveren van de tumor Falluja”. Gevreesd wordt dat ook de veelal sunnitische burgers van Mosul, het laatste bolwerk van IS, doelwit kunnen worden van wraak.

    • Toon Beemsterboer