‘Het ligt niet aan jou’, dat is fijn

We vinden het erger status te verliezen dan macht. Waarom?

We vinden het een grote dooddoener na een vervelende mededeling: ‘Het ligt niet aan jou.’ Toch is die ene zin van wezenlijk belang op de werkvloer. Mensen die te horen krijgen dat ‘de situatie’ de oorzaak is voor een sociale flater lijden namelijk minder onder een verlies van status, dan mensen die te horen krijgen dat het niet ‘hun schuld’ is. Dat blijkt uit onderzoek van promovendus Maartje Schouten van de Rotterdam School of Management (RSM), waarvan de resultaten deze week zijn gepresenteerd. Ze deed het onderzoek onder 250 werknemers.

„We vertelden de deelnemers dat hun positie niet langer zou bestaan, door een fusie met een ander bedrijf”, vertelt Schouten over het onderzoek. „Vervolgens benadrukten we bij een deel van de deelnemers dat ze slechts hun macht verloren, terwijl we een ander deel vertelden dat ze ook aanzien en respect kwijtraakten.” Bij de laatste groep leidde de mededeling vaker tot angst en schaamte, dan bij de groep die slechts de macht kwijtraakte. Conclusie: het verliezen van status onder collega’s heeft een grotere impact dan het verliezen van macht. „Kennelijk bestaat er een wezenlijk verschil tussen onze emotionele beleving van macht en status”, aldus Schouten.

Maar wat is dan dat verschil? „Macht komt voort uit een bepaalde functie – je kunt controle uitoefenen over mensen, simpelweg omdat de functieomschrijving dat toelaat”, legt Schouten uit. „Status verkrijg je daarentegen pas wanneer je stijgt in het aanzien van collega’s.”

Status zegt daarom meer over ons als persoon. Verliezen we status? Dan komt dat harder aan. Schouten: „Waar macht gedefinieerd wordt door controle die we hebben, ervaren we verlies van status als een sociale afgang. We verliezen respect.”

Kun je zo’n sociale afgang voorkomen? „Dat is lastig, maar je kunt de emotionele schade ervan wel beperken”, zegt Schouten. Benadruk bij een functiewisseling bijvoorbeeld zo concreet mogelijk waarom iemand een andere functie krijgt. „Vertel: ‘Je hebt nog steeds mijn respect, maar het is in deze situatie beter dat we het zo doen’”, aldus Schouten. Een verlies van aanzien leidt er bovendien toe dat mensen zich meer op zichzelf, en minder op het bedrijf richten. „Zorg ervoor dat iemand betrokken blijft.”

    • Anne Corré