Einde aan Duitse ‘wifi-woestijn’?

Door strenge wetten heeft Duitsland weinig gratis wifi-netwerken. De regering wil nu toch naar „de 21ste eeuw.”

Café in de Berlijnse wijk Mitte. Duitse aanbieders van wifi zijn verantwoordelijk voor wat gebruikers online doen. Foto Hollandse Hoogte

Al jaren klagen Duitsers, zakenlieden en toeristen dat Duitsland een ‘wifi-woestijn’ is, waar je slechts met grote moeite internet kan vinden. Nu heeft de regering besloten daar iets aan te doen. Een nieuwe wet moet het aantrekkelijker maken om gratis wifi – in Duitsland noemen ze het Wlan – aan te bieden.

„Duitsland arriveert eindelijk in de 21ste eeuw”, schreef zakenkrant Handelsblatt in een commentaar waarin de aankondiging van de wet „een doorbraak” werd genoemd. „Afscheid van de hotspot-woestijn”, schreef de Berliner Zeitung.

Maar zo ver is het nog niet. Ook al heeft Duitsland grote ambities met de digitale vooruitgang in de wereld, het land loopt ver achter in het aantal hotspots. Volgens Duitse media zijn er in het land per 10.000 inwoners maar 1,9 hotspots. In de VS zijn dat er meer dan twee keer zoveel (4,8), in Frankrijk bijna drie keer zoveel (5,4) en in het Verenigd Koninkrijk zelfs 15 keer zoveel (28,7 hotspots per 10.000 inwoners).

„Toen ik vorig jaar in Bonn aankwam, was ik geschokt over het gebrek aan wifi in Duitsland”, vertelt de Amerikaanse journalist Maya Shwayder. „Ik had nog geen databundel op mijn telefoon en in mijn appartement was ook geen wifi. De enige plek in mijn buurt waar ik terechtkon was de Starbucks.” Shwayder, die nu in Berlijn werkt bij een onlinemedium, is iedere maand snel door haar databundel heen.

Störerhaftung

Een belangrijke oorzaak dat in Duitsland maar op relatief weinig plaatsen wifi wordt aangeboden, is de regel dat eigenaren van een netwerk aansprakelijk gesteld kunnen worden voor illegaal gedrag op internet van hun klanten. Deze zogeheten ‘Störerhaftung’ betekent dat in veel gevallen niet de dader van illegaal gedrag moet boeten, maar degene die de dader in staat stelde zijn illegale handelingen op internet uit te voeren.

Ook particulieren kunnen boetes van 400 tot 2.000 euro krijgen als iemand via hun wifi-signaal illegaal muziek of een film downloadt. Omdat advocatenkantoren heel actief zijn met het versturen van dreigende aanmaningen namens de muziek- en filmindustrie, zit de schrik er bij veel Duitsers goed in.

Maar de regering-Merkel kondigde in mei aan dat ze een wet zal presenteren waardoor die aansprakelijkheid vervalt. Berlijn wacht niet op de nieuwe wet. Onder het motto ‘Free Wifi Berlin’ zijn deze woensdag honderd gratis wifi-hotspots in de stad opengesteld. Consumenten- en internetorganisaties wilden dat al langer.

„Het regeringsbesluit is een kleine revolutie”, zegt advocaat Christian Solmecke. Hij zegt per dag zo’n dertig telefoontjes te krijgen van mensen, vooral particulieren, die juridische hulp zoeken nadat ze tot hun schrik een aanmaning hadden gekregen voor illegaal downloaden – „door hun kinderen”, zoals ze vaak zeggen.

Maar waarom zou illegaal downloaden eigenlijk niet aangepakt mogen worden, vraagt advocaat Björn Frommer, partner bij het kantoor dat bekendstaat als de grootste verstuurder van gehate aanmaningen in Duitsland: Waldorf. Frommer, in München: „De regering-Merkel is gezwicht voor de internetactivisten”, zegt hij geërgerd. „In vergelijking met andere Europese landen is Duitsland de afgelopen jaren extreem succesvol geweest bij het optreden tegen illegaal downloaden. In veel landen bestaat überhaupt geen besef van onrechtmatigheid hiervan, maar in Duitsland is 90 procent van de mensen zich daar wel terdege van bewust.” Willen we soms liever dat er op internet „een rechteloze ruimte ontstaat, waarin iedereen anoniem zijn gang kan gaan?”, vraagt Frommer retorisch.

De veelgehoorde klacht dat het internetgebruik in Duitsland is afgeknepen doordat cafés en restaurants aansprakelijk zijn voor wat hun klanten via wifi uitspoken, noemt Frommer achterhaald en „populistische onzin”. „We sturen allang geen aanmaningen meer naar de horeca. We richten ons alleen nog op particulieren, als er een vermoeden bestaat van illegaal gedrag.”

En dat zullen we blijven doen, waarschuwt hij, „daar hebben we die hele Störerhaftung helemaal niet voor nodig.”

Veel belangrijker dan de aangekondigde beslissing van de regering in Berlijnis is, volgens Frommer, wat het Europese Hof van Justitie deze zomer besluit over illegaal downloaden en bescherming van auteursrechten op internet.

Hoe het ook zij, veel ondernemers in Duitsland blijven voorlopig voorzichtig met het verstrekken van wifi. Als ze de gratis verbinding al aanbieden, moet de gebruiker vaak eerst op een aparte digitale pagina verklaren dat hij niets illegaals zal doen – spottend ook wel de „leugenpagina” genoemd.

Andere café- of restauranthouders nemen het zekere voor het onzekere en beginnen maar helemaal niet aan wifi, of nemen een internetaanbieder die de risico’s voor hen afdekt.

„Mensen reageren soms verbaasd als ze horen dat we wél wifi hebben”, zegt Andrea, vanachter een vitrine vol luxe taartjes in Berlijn. De eigenaresse van café Fraulein Dickes vindt het belangrijk dat mensen toegang hebben tot het internet. „Nee, ik heb er nooit problemen mee ondervonden, en ben daar ook niet bang voor.”

Een paar straten verderop zitten mensen op het terras van bar Beackers. „Ik kan toch niet op ieders telefoon en laptop meekijken of ze niet iets illegaals downloaden”, zegt eigenaar Jens Manter. De Störerhaftung noemt hij „een belachelijke regel, typerend voor het bureaucratische Duitsland.”

Zijn bar is al jaren aangesloten bij een internetprovider die belooft nooit de gegevens van wifigebruikers te openbaren. „Stel dat onze klanten illegaal een nummer downloaden, dan heeft dat geen gevolgen voor ze. Alleen als ze kinderporno downloaden, maar dan vind ik het terecht.”

    • Juurd Eijsvoogel
    • Maral Noshad Sharifi