Dementie kan ontstaan door lek in bloedvaten

Nederlandse onderzoekers ontdekten een mogelijk nieuwe oorzaak van dementie: kleine lekjes in de bloed-hersenbarrière.

Bloed-hersenlekkage in het brein van een 68-jarige alzheimerpatiënt. Maastricht University

Lekkage door de bloedhersenbarrière is wellicht een oorzaak van dementie. Dat schrijven Maastrichtse en Leidse wetenschappers woensdag in het medische vakblad Radiology.

Het gaat om een eerste test, waarbij de onderzoekers bij vrijwilligers een contrastvloeistof in de bloedbaan injecteerden en vervolgens een mri-scan maakten van hun hersenen. Bij de 16 deelnemers met alzheimer bleek de contrastvloeistof veel meer in de hersenen door te dringen dan bij 17 gezonde controlepersonen van dezelfde leeftijd.

Maastricht University

Boven hersenscan met ingekleurd (rood) de lekkage door de bloed-hersenbarrière bij een 68-jarige alzheimerpatiënt met daar onder de veel geringere lekkage in het brein van een 80-jarige gezonde vrouw. Maastricht University

Schadelijke stoffen

De bloedhersenbarrière beschermt de hersenen tegen schadelijke stoffen. De barrière wordt gevormd door de bloedvatwanden in de hersenen die een speciale constructie hebben en zeer selectief stoffen doorlaten. Eiwitten kunnen de barrière alleen passeren door speciale, selectief werkende kanaaltjes in de bloedvatwand. Op eenzelfde manier kunnen afvalstoffen de hersenen alleen via zulk actief transport verlaten. Bij lekkage ontstaan er openingen tussen de bloedvatwandcellen waardoor stoffen ongecontroleerd in de hersenen terecht kunnen komen. Die worden niet meer op de normale manier als afval afgevoerd. Bij sterkere lekkage kunnen zelfs bloedcellen passeren. Dan spreken neurologen van een microbloeding.

De lekkende bloedhersenbarrière kan een verklaring zijn voor de hersenschade waarmee alzheimer gepaard gaat. „De omgeving voor neuronen wordt er slechter door, waardoor ze minder presteren”, zegt klinisch fysicus Walter Backes van het Maastricht Universitair Medisch Centrum, die het onderzoek leidde.

Impasse in eiwitophoping

Tot nu toe richtte het onderzoek naar de oorzaak van alzheimer zich op de microscopische eiwitophopingen die zich vormen in de hersenen van alzheimerpatiënten, maar dat zit in een impasse, omdat maar niet achterhaald kan worden hoe die ophopingen bijdragen aan de ziekte.

Backes en zijn team willen het mri-onderzoek herhalen in een grotere groep. De onderzoekers denken dat de lekkage een onderdeel is van de cascade aan ziekteprocessen die uiteindelijk leidt tot cognitieve achteruitgang en dementie.

„Het is geen zwart-wit-verhaal”, zegt Backes, „Want een beetje lekkage is normaal, zeker naarmate mensen ouder worden. Maar bij onze alzheimerpatiënten blijkt er opvallend veel contrastvloeistof vanuit het bloed naar de hersenen te kunnen lekken.”

„Om de kans op alzheimer te verminderen moet je je misschien richten op de gezondheid van de vaten”, zegt Backes. „We weten dat een gezonde leefstijl, met regelmatig bewegen en goede voeding, bijdraagt aan gezonde vaten in ons lichaam. Hoe het in de hersenen verloopt is niet goed bekend, maar je kunt er wel vanuit gaan dat ook daar dezelfde processen plaatsvinden.”

De mri-scan met contrastvloeistof leent zich nog niet als methode om vroege alzheimer op te sporen. Vroege opsporing heeft überhaupt weinig zin, want er is geen behandeling. Er is bijvoorbeeld geen methode om een lek in de bloed-hersenbarrière te dichten. Een gezonde leefstijl vertraagt het ontstaan van dementie en is voor iedereen aan te raden.

    • Sander Voormolen