Vladimir I, tsaar aller Russen, in Byzantium

Russische media beschrijven hoe Vladimir I de Byzantijnse troon bestijgt. Onwaar.

Foto Alexandros Avramidis/Reuters

Het verhaal klopte niet. Voor Russische media, die elk kans aangrijpen hun leider te bewieroken, was het te mooi om te checken.

Dit weekend bezocht president Poetin Karyes, het administratieve centrum van de heilige berg Athos. De trip maakte deel uit van een tweedaags bezoek aan Griekenland. In het jaar 1016 (een millennium jaar geleden) vestigden de eerste Russische monniken zich in het wereldberoemde mannenklooster op de berg.

Poetin, vergezeld van de Russische patriarch Kirill, werd groots ontvangen. In de Kathedraal van de Ontslapenis van de Moeder Gods stond hij onder een vergulde hemel.

Een verslaggever van Komsomolskaja Pravda twitterde foto’s. „Poetin zit in zetel van Byzantijnse keizers”, schreef hij. Het nieuws, ‘Russische president op Byzantijnse troon’, werd groot nieuws in Rusland.

Het bericht was onwaar. Ten eerste omdat Poetin niet zat maar stond, gebruikelijk bij de orthodoxe dienst. En de ereplaats heeft een zitje dat je naar beneden kunt klappen, een troon is het niet. Wellicht werd de ‘plaats der tsaren’ bedoeld, schreef een redacteur voor de (Kremlingezinde) zender LifeNews. In orthodoxe kerken is deze plaats gereserveerd voor de monarch.

Een onschuldige vergissing? Nee. Achter het foutje van de verslaggever schuilt duizend jaar Russische geschiedenis. Het feit dat Kremlingezinde media het nieuws zo gretig overnamen, zegt veel over hoe Rusland zichzelf tegenwoordig ziet.

Toen Rusland werd gekerstend, waren westerse en oosterse christendom ver uit elkaar gedreven. In 988 bekeerde grootvorst Vladimir van Kiev zich tot het christelijke geloof. In 1054 scheidde de Oosterse Katholieke Kerk zich definitief van Rome af. Door dit ‘grote schisma’ kwam Rusland in de orthodoxe wereld, die niet deelde in de Renaissance, Reformatie en Verlichting van West-Europa.

Dat is het westerse perspectief. Vanuit Moskou ziet de geschiedenis er anders uit. In 1453 werd Constantinopel veroverd door de Ottomanen en hield het Byzantijnse Rijk op te bestaan. Door de val van het 'Tweede Rome’ (het eerste Rome was gevallen bij de ondergang van het West-Romeinse Rijk in 476) werd Moskou het ‘Derde Rome’: de belangrijkste zetel van het ‘ware’ christendom. Grootvorst Ivan III van Moskou, getrouwd met de dochter van de laatste Byzantijnse Keizer, begon vanaf 1480 de titel ‘tsaar’ (‘keizer’) te gebruiken. De tweekoppige adelaar van de Byzantijnse keizer werd het wapen van het Russische Rijk.

Poetin houdt van geschiedenis, maar zou nooit een lijn trekken tussen zijn zestienjarige bewind, de tsaren en Constantinopel. Zijn journalistieke gevolg was minder bescheiden. In de Russische berichtgeving leek het ineens heel tastbaar: Vladimir I, tsaar aller Russen, op de heilige troon van Byzantium. Kijk maar naar de foto.