Column

Hekken op zee helpen niet, wegkijken ook niet: Europees initiatief gevraagd

Déjà vu. De zee is kalm, dus wagen ze het erop. Ruim 15.000 vluchtelingen zijn afgelopen week door Italiaanse redders van zee gehaald. In dit tempo breekt 2016 het record van 2014: 170.000 mensen die Italië overzee bereikten.

Anders dan voorspeld gaat het niet om Syriërs die na het akkoord met Turkije en het sluiten van de route via de Egeïsche Zee nieuwe wegen zoeken, het ‘waterbed-effect’. De overstekers zijn afkomstig uit de Sahelzone, van Senegal tot Somalië.

Ook de dood maakte zijn comeback. Zeker 500 mensen zijn verdronken toen hun overladen schepen al bij de Libische kust kapseisden. Een jaar geleden gebeurde dat ook al. Maar hier is het beleid helaas ongewijzigd: wie Europa weet te bereiken mag binnen. Dat is geen beleid. Het zorgt voor dood en ellende en beloont criminele smokkelaars.

Ook op deze route moet Europa het initiatief zien terug te krijgen. Eerste voorwaarde is de verdere stabilisatie van Libië, dat sinds de westerse interventie in 2011 in chaos verkeert. Islamitische strijdgroepen en mensensmokkel zijn nauw verweven; zo financiert en verlengt migratie de oorlog. En omgekeerd. Openlijke en verdergaande Europese steun aan de broze ‘eenheidsregering’ die nu onder VN-bemiddeling in Tripoli is neergestreken, is essentieel.

Kern van een Europees vluchtelingenbeleid moet zijn dat Europa bepaalt wie binnen mag, niet de smokkelaars en hun handlangers. Vergeet ‘hekken’, op zee werken ze niet. De paradox van intensievere patrouilles is dat ze vluchtelingen juist aanmoedigen, wegens de grotere vermeende kans gered te worden.

Europa dient legale routes te openen in ruil voor lokale medewerking aan het sluiten van de illegale. Hardvochtig of niet, het Turkije-akkoord is daarvoor het beste model. Een kolossale taak, maar het alternatief kennen we. Het betekent ook: steun in Afrika om mensen perspectief te bieden. En de mogelijkheid ter plekke asiel aan te vragen. Het rijke Europa, met zijn economische en diplomatieke soft power, heeft daar een wereld te winnen.

Mits Europese landen nu samen optrekken. Want de rampweek herinnert ook aan het schrijnende gebrek aan solidariteit. Italië vangt de meeste vluchtelingen op, maar andere landen blokkeerden een eerlijker verdeling.

Londen en Parijs ruziën door over de Kanaaltunnel en de 4.000 ‘junglebewoners’ in Calais. Dit weekend redde de Britse kustwacht 18 Albanezen die in rubberbootjes de overkant bijna hadden bereikt. Vele anderen staan klaar. Het valt te hopen dat dat schrikbeeld Europese landen helpt ook in de Middellandse Zee niet langer weg te kijken.