Column

Een slim plan en dan Wilders helpen

Het maandblad The Atlantic probeerde laatst de nerveuze gesteldheid van de westerse burger te verklaren. De vorige eeuw verdeelden we de welvaart onder elkaar, schreef het Amerikaanse blad, deze eeuw verdelen we financiële risico’s onder elkaar. Ik vond het niet slecht gezegd.

De vermarkting van ons privéleven, en de keuzestress die dit opleverde, is vermoedelijk de meest onderschatte oorzaak van de kloof tussen burgers en beleidsmakers. Wilders noemt kabinetsleden sinds kort beleidstokkies – een handige manier om hetzelfde te zeggen.

Waar links ooit spreiding van kennis, macht en inkomen beloofde, is spreiding van regels, risico’s en vermogensbeheer het resultaat. De burger als bedrijfseconoom van het eigen huishouden.

Wie zich tegen ziektekosten verzekert, hoort eerst zelf zijn zorgbehoefte te analyseren. Wie gaat studeren, moet zelf beslissen of hij overheidsgeld leent. Verplicht riskeren onder het mom van keuzevrijheid.

Toch zijn er genoeg mensen die dit niet aankunnen. Zelf kom ik zelden iemand tegen die alle afkortingen van zijn loonstrookje kent. Of die handenwrijvend zijn vrije avond reserveert omdat zijn ‘uniform pensioenoverzicht’ weer is gearriveerd.

En dan: politiek heeft naast rationele ook emotionele waarde. Zo is marktwerking in de zorg op papier een prima manier om kosten te drukken. Maar het gaat mis bij het overaanbod aan keuzes die verzekeraars over burgers uitstorten: veel plezier in uw hooiberg. Vijf jaar geleden wees onderzoek al uit dat ook VVD-kiezers tegen marktwerking in de zorg zijn. In onderzoek van het SCP scoort de zorg keer op keer hoog op de ranglijst van grootste nationale problemen.

Daarom was het bijzonder dat D66 laatst een pleidooi hield de burger nog meer keuzevrijheid te geven, nu over het eigen pensioen. Ook dit is rationeel volmaakt logisch. Bevrijd ons uit de collectieve dwang van het pensioensparen: weg met het paternalisme.

Maar wie heeft er tijd en talent voor? Onderzoek wijst uit dat de meeste burgers er geen trek in hebben, schreven hoogleraren Van Dalen en Henkens in de Volkskrant. En als zoveel burgers bezwaren hebben, zeiden ze, is niet het pensioensysteem paternalistisch - maar de keuzevrijheid van D66. De opkomst van politici als Trump en Wilders heeft oorzaken. Wie die wil voeden moet huishoudens vooral met meer keuzestress opzadelen.