Denemarken in de ban van moslimdocumentaire

Een undercover documentaireserie over moslims zorgt voor veel ophef in Denemarken. Politici van links tot rechts zijn kwaad.

Over de serie werden inmiddels zo'n 4.000 artikelen geschreven in Denemarken.

Een vrouw komt bij de imam. Met een vraag: ik word geslagen en verkracht door mijn man, mag ik naar de politie ? „Nee”, zeiden zeven imams van acht moskeeën in Denemarken. De meesten zeiden ook: en je mag niet meteen van hem scheiden.

Gelukkig werd de vrouw niet echt mishandeld. Ze had een verborgen camera mee voor TV2, een Deense tv-zender. Het gesprek werd vastgelegd. En als onderdeel van een vierdelige docuserie genaamd Moskeerne bag sløret (vertaald: Achter de sluier van moskeeën) uitgezonden.

Wat de Denen de weken erna nog te zien kregen: een imam die zegt dat je kinderen vanaf tien jaar mag slaan als ze niet willen bidden. Een die zegt dat je vreemdgaande vrouwen mag stenigen.

De Denen zijn sinds het zien van de beelden in maart nog steeds in shock. Twee maanden later wordt nog op straat, in de kranten en op tv over het programma gesproken. De serie waar zo’n 4.000 artikelen over geschreven zijn, heeft al een prestigieuze journalistieke prijs gewonnen in Denemarken, zegt Thomas Breinholt, hoofd op de programma-afdeling van TV2 die verantwoordelijk is voor de inhoud van de serie.

Als gevolg van de serie heeft de Deense regering dinsdag besloten een lijst met haatpredikers op te stellen en openbaar te maken. Buitenlandse haatpredikers krijgen voortaan een inreisverbod, Europese komen op een ‘watch list’ te staan. Ook maakte de burgemeester van de Deense stad Aarhus vorige week bekend de plannen voor de bouw van een nieuwe moskee stop te zetten.

Hoe kwamen jullie erbij om een serie te maken over moslims?
„Journalist Martin Kjær Jensen schreef een boek (Mijn afscheid van het islamisme) over Ahmad Akkari, een Deense imam die besloot te stoppen met zijn werk. Akkari vertelde aan de schrijver dat imams in Denemarken twee gezichten hebben en dat ze adviezen geven die tegen de Deense wetten ingaan. Eerder had de schrijver geprobeerd om naar moslimbuurten te gaan om over de hoge werkloosheid onder vrouwen te schrijven, niemand wilde praten. Hij kwam anderhalf jaar geleden bij ons met het idee. Het was een grote geheime operatie – maar drie of vier mensen wisten ervan bij TV2. We zijn in het buitenland op zoek gegaan naar twee mensen die we tot mol hebben getraind. Het zijn beide moslims, die uit strenge milieus komen. Zij zijn als stel in een migrantenwijk in Aarhus gaan wonen, drie maanden lang. En hebben alle verborgen camerabeelden opgenomen. Meteen daarna hebben we ze het land uitgevlogen. Uit veiligheidsredenen wonen ze nu ergens op een geheim adres.”

Waarom besloten jullie het verborgen te doen?
„Ik vind dat je alleen verborgen camera’s mag gebruiken als je het idee hebt dat de werkelijkheid verborgen blijft. Dat vermoeden hadden we. Op tv horen we imams zeggen dat ze bruggenbouwers zijn en dat ze voor de integratie van moslims in de Deense samenleving zijn. We spraken afvallige moslimjongeren, in safehouses, die uit hun gemeenschap zijn gevlucht uit angst voor geweld. Zij vertelden ons over de grote invloed die imams hebben op de ideeën van hun ouders.”

De eerste aflevering veroorzaakte al veel woede. „Terwijl de imam vertelt hoe je vrouwen moet stenigen, zie je kinderen rondrennen in beeld. Politici, van links tot rechts, waren kwaad”, vertelt Breinholt. Sommige wilden de moskee, die bekend staat als ronselplek voor IS-strijders – twintig van de honderd Deense jongeren die naar Syrië en Irak vertrok kwam hier regelmatig – sluiten. Anderen waren boos en zeiden dat het programma moslims aan het bashen was. „En dat we alleen de extreme imams lieten zien”, zegt Breinholt. „Daarna lieten we beelden zien in de meest gematigde moskee, de Moskee voor Vrede in Aarhus. De imam hier zei dat de vrouw verplicht is om met haar man naar bed te gaan, ook als ze niet wil. Hij zei ook dat ze niet naar de politie mocht gaan als ze werd geslagen door haar man. Na die aflevering konden mensen moeilijk zeggen, het gaat alleen om een paar gekke imams.”

Hoe reageerden moslims?
„Een groep imams had na de eerste aflevering al een brief geschreven waarin ze de serie verafschuwden. Ze zeiden dat we de beelden uit de Grimhøjmoskee hadden gemanipuleerd. Ik denk dat ze daar ook zelf alle gesprekken opnemen. Ze hadden namelijk clips van gesprekken daar met onze mol. Ze wilden het geluidsmateriaal aan andere media geven om ons zwart te maken maar dat is niet gelukt. Door de serie voelden andere moslims weer dat ze eindelijk een podium hadden waar ze hun verhalen konden delen.”

Wat is het belangrijkste dat u heeft geleerd?
„Mensen hebben het recht hun eigen religie te belijden, maar als die regels tegen hun mensenrechten ingaan, is er dan nog sprake van een vrije keuze? De adviezen die imams in deze acht moskeeën geven over het leven van mensen gaan tegen mensenrechten in; het recht op zelfbeschikking, het recht op lichamelijk integriteit, het recht op vrijheid van meningsuiting en ook zijn ze duidelijk tegen gelijke rechten tussen man en vrouw. In welke mate kunnen we dit als samenleving toestaan? Dat is nu de vraag.”

Waarom wisten we dit niet eerder?
„De regering heeft jarenlang alleen geluisterd naar wat de moskeeën naar buiten toe vertelden, ze wisten niet dat dit speelde. Ook wist niemand bijvoorbeeld dat er een shariaraad actief was in die Moskee voor Vrede in Aarhus.”

Denkt u dat we in andere Westerse Europese landen hetzelfde zouden treffen?
„Ik denk dat dat waarschijnlijk is. Tv-stations overal ter wereld zouden dit onderzoek moeten doen. Religieuze leiders hebben heel veel macht. Op dit moment heb je grote islamitische gemeenschappen die in Europa komen te wonen en uiteindelijk succesvol moeten integreren in onze samenlevingen, zodat ze een bijdrage kunnen leveren aan onze economie maar het is ook goed voor hun eigen welzijn. We moeten kijken welke obstakels ze hierbij tegenkomen, en wat we hier tegen kunnen doen.”