De NAM kocht hem uit. Nu leeft hij op straat

Reconstructie Gasbevingen Erik Mensen (45) moest vanwege de aardbevingen zijn huis uit in het Groningse Stedum. Nu is hij dakloos. Hoe kan dat? Anatomie van een ‘complex schadegeval’.

Erik Mensen keek maandag toe hoe zijn oude huis in Stedum gesloopt werd. De voorgevel werd platgegooid, deze dinsdag volgt het achterhuis. De woning was onherstelbaar beschadigd door gaswinning. Mensen: „Ik wil mijn tijd in Stedum op een waardige wijze afsluiten. Maar dit was meedogenloos. Ik ben leeg.” Foto Kees van de Veen

Kijk eens naar dit Anton Pieckhuis in Stedum. De woning in hartje gasbevingsland gaat deze week tegen de vlakte. Erik Mensen was de eigenaar. Een jaar geleden moest hij maken dat-ie wegkwam. Het huis uit 1905 was onherstelbaar beschadigd door gaswinning. De Nederlandse Aardolie Maatschappij (NAM) kocht hem uit, de hypotheek werd afgelost en nu is Erik Mensen dakloos. Dakloos zonder uitzicht op een huurwoning.

„Zie je het aan me?”

We hebben afgesproken in een Gronings café. Een man in pak, klein van stuk, zijn laptop ligt voor hem op tafel. Werkte zich op van betonstraler tot zzp’er in de computerij – bedrijfssoftware, ‘hostingservice’ en domeinregistratie. Genoot thuis in Stedum van de rust, de ruimte en zijn hometrainer. Een vriendelijke zonderling uit het westen, zegt een buurman. Met een erf vol onkruid: „Hij tuinierde niet.” De buurvrouw: „Ze zeggen dat hij smetvrees had.”

Dit is het verhaal van Erik Mensen (Breda, 1971). Een verhaal over een huiseigenaar die twee jaar onder hoogspanning moest knokken met gaswinningsbedrijf NAM, eigendom van het machtige Shell en ExxonMobil. Over instanties en hulpverleners die doorschuiven en afschuiven, toezeggen en dan afhaken. En over schaamte. Erik Mensen heeft een daklozenuitkering en slaapt in de crisisopvang.

„Dat het zo uitzichtloos is, wist zelfs mijn familie nog niet.”

Hij leeft overdag op straat en bij de Ikea – „daar is de koffie gratis” – en slaapt ’s nachts tussen verslaafden, ex-gedetineerden en Groningers met schulden. Een grijns: „Af en toe krijg ik een hand en denken ze dat ik de hulpverlener ben.” Maar werken lukt niet meer en uitzicht op een huurwoning is er niet. Want Erik Mensen heeft geen urgentieverklaring, ook niet in de stad waar zijn vrienden wonen en hij mantelzorg doet. Daarvoor is hij volgens de gemeente niet problematisch genoeg.

Dat had hij nooit kunnen denken toen hij in 1999 Tiel voor Stedum verruilde. Voor 60.000 gulden kocht Erik Mensen het huis waar een oudere vrouw had gewoond, Zwaantje Knot – haar vader had er een kleermakerij. Hij sloeg aan het klussen, de huiskamer eerst, en kwam tot rust op zijn luie stoel voor drie ingebouwde aquaria. Met goerami’s en guppy’s en zelfgekweekte planten. „Als je alleen woont, voelen die vissen toch een beetje als je kindjes.”

De muren golfden

Van aardbevingen had hij geen last. Tot 13 februari 2014, even na drie uur ’s nachts. Erik Mensen zat nog tv te kijken. Er klonk gerommel. De muren zwiepten, hij zag het water in de aquaria klotsen en hoorde het plafond boven zijn hoofd kraken. Dát moest een gasbeving zijn. En een zware ook, 3.0 op de schaal van Richter. „Alles rammelde en golfde – op en neer, heen en weer. Ik dacht: als die muren nu instorten, lig ik eronder.”

Dat was, zegt Erik Mensen, „mijn wake-upcall”.

Direct de volgende dag meldt hij zich bij de gaswinner. Die stuurt op 10 maart een schade-expert langs. Erik Mensen schrijft in zijn dagboek: „Hij signaleert grote en kleine scheuren ontstaan door aardbevingen, en een kapotte fundering gebroken door bodemdaling. Ik moet de verbouwing van badkamer en keuken stilleggen. En hij waarschuwt dat de boel bij een zware klap kan instorten.”

Dat hakt erin. Erik Mensen voelt zich thuis niet langer veilig. Dat wordt erger als hij diezelfde maand zijn Elvis Presley-bekers kapot terugvindt op de keukenvloer. Van het aanrecht gevallen bij alweer een klap. Overdag vlucht hij het huis uit, ’s nachts slaapt hij in een bed naast de voordeur. De gaswinner stuurt een aannemer en ingenieursbureau Arcadis langs. Drie maanden later worden de schoorstenen gesloopt en staan de gebroken voor- en achtergevel in de stutten.

Als de reactie van de NAM op zich laat wachten, schakelt de huiseigenaar de onafhankelijk raadsman gaswinning in. Mensen: „Maken ze eerst je huis kapot, laten ze daarna je stikken.” Onder druk van die raadsman volgen taxaties en onderzoeken, weer van Arcadis. Conclusie: de schade komt niet door gaswinning maar door zetting, achterstallig onderhoud en een beroerde bouwconstructie. Terwijl de gemeente – het is inmiddels januari 2015 – vaststelt: bouwkundig is hier niks mis. Zonder bevingen was de woning nu veilig geweest.

Erik Mensen dreigt te worden vermalen. Hij zit klem tussen de NAM en gemeente. Hij schakelt een contra-expert in, want „de NAM knoeit met rapporten”. Die geeft de gemeente gelijk: er is bouwkundig inderdaad niets mis. Dit is bestaande schade, verergerd door gasbevingen. Schade die bovendien niet hersteld kan worden. Bij een zware klap kan het huis instorten. De woning is total loss. Op 2 juni wordt de huiseigenaar halsoverkop ondergebracht in een hotel in de stad. De NAM betaalt en laat zijn huisraad opslaan.

Nieuwbouw of uitkoop?

Er volgen maanden van zenuwslopend onderhandelen. Het is „touwtrekken en tegenwerken”, hard tegen hard, met telkens een nieuwe deadline. Eerste vraag: Nieuwbouw of uitkoop? En daarna: uitkoop tegen welk bedrag?

Erik Mensen wordt bijgestaan door de Commissie Bijzondere Situaties. Ondertussen verkast hij naar een huurwoning in Groningen, nadat de NAM hem in een uitgeleefd huis in Paterswolde had willen huisvesten. Tussen afgekloven botten en vuilniszakken, in een „strontlucht van honden die het huis hadden bewaakt”. De gaswinner biedt excuus aan.

Oktober 2015 komt de NAM met het laatste bod. Ze kopen hem uit voor zeventigduizend euro, 1.000 euro boven de WOZ-waarde. Maar de berekeningswijze is ondoorzichtig. Erik vraagt via de rechtswinkel een advocaat om advies. Heeft hij geen recht op de volledige herbouwwaarde van 140.000 euro, of anders op de marktwaarde? Zij denkt van wel, maar komt daarvan terug na telefoontjes met de NAM.

De huiseigenaar: „Ze zei dat ik maar beter kon tekenen. Dat heb ik gedaan. Ik was moegestreden.”

Op 1 maart stond hij op straat. Met 1.000 euro, het bedrag dat overbleef na aflossing van de hypotheek. En op straat staat hij nog steeds. Zonder spullen – die heeft hij verkocht en weggegeven want hij heeft er geen plek voor. „Ik ben alles kwijt. Thuisloos zonder vooruitzicht. En mijn vissen zijn ook nog dood.”

Deze maand stuurde Erik Mensen alle betrokkenen een wanhoopskreet. „Wat moet ik doen? Mij in de schulden werken? Mezelf verslaafd maken? Crimineel worden?”

Niemand steekt een vinger uit. De Commissie Bijzondere Situaties heeft zijn dossier gesloten: hij heeft geen bevingsschade meer. En de instanties wijzen naar elkaar. Het ministerie van Binnenlandse Zaken naar de Nationaal Coördinator Groningen. De Nationaal Coördinator Groningen naar de gemeente Loppersum – daar valt Stedum onder. En de gemeente Loppersum weer naar de stad Groningen.

Afschuifcultuur

Dat verandert als NRC zich meldt en vraagt hoe het kan dat alle hulp doodloopt. Terwijl in alle protocollen staat dat de Nationaal Coördinator Groningen in de persoon van Hans Alders zich moet ontfermen over complexe schadegevallen. Is Erik Mensen de dupe van een afschuifcultuur? Uit oogpunt van privacy kunnen en mogen de organisaties niet inhoudelijk ingaan op individuele schadegevallen, maar ze zijn het erover eens dat dit niet kan.

Achter de schermen, vertelt een woordvoerder van de Commissie Bijzondere Situaties, „zingt het dossier rond. Hoewel het formeel buiten onze werkopdracht valt, voelen we ons hier wel verantwoordelijk voor. Een oplossing is alleen nog een kwestie van tijd.”

Vrijdag gaat de telefoon. Een opgetogen Erik Mensen aan de lijn. De burgemeester van Loppersum gaat een aanbevelingsbrief schrijven! „Ik probeerde hem al een jaar te pakken te krijgen.” En hij mag komen kijken naar een gemeubileerde huurwoning in de stad. Dat heeft de Commissie Bijzondere Situaties geregeld. Hij kan niet wachten. „Stel je voor dat het lukt: dan trek ik er direct in! En weet je wat ik doe als ik weer aan het werk ben? Ik ga een booking agency opzetten met Elvisimitators.”

’s Avonds is er mail. „Zoals het er nu uitziet, ga ik terug naar de crisisopvang”, schrijft Erik Mensen. De woning bleek vergeven.