Column

De erfvloek van de familie Moszkowicz

Er zijn mensen die regisseur worden om die ene autobiografische film te maken, noodzakelijk om verder te kunnen leven. Dat lijkt het geval bij Max Moszkowicz (37), die pas vanachter de camera essentiële vragen durft te stellen aan zijn vader Robert (63). Uiteindelijk sprokkelde hij gedurende tien jaar materiaal bij elkaar, voor de epische documentaire Wij Moszkowicz (KRO-NCRV).

Het is veel en het is zwaar, 79 minuten lang niet heel prettig om naar te kijken. En toch is het nog te kort, omdat veel vragen onbeantwoord blijven. Het zou ook stof zijn voor een fictieve tv-serie, een Grieks tragedie over het noodlot van de eerste, tweede, derde en vierde generatie, nakomelingen van topadvocaat en Auschwitz-overlevende Max Moszkowicz (88), die in de familie Zeide genoemd wordt, Jiddisch voor grootvader.

Die serie, De Maatschap, is al opgenomenmaar uitzending wordt gerechtelijk aangevochten door advocaat Yehudi Moszkowicz, wegens schending van het auteursrecht. Er zou een scène in voorkomen over de heroïneverslaving van zijn vader Robert, die alleen aan diens memoires ontleend kan zijn.

Alle vier de zonen Moszkowicz werden ook advocaat en drie (Robert, Bram, David) van het tableau geschrapt. Robert was de eerste en werd verstoten door zijn vader. Hij heeft negen kinderen bij vier vrouwen, rijdt in een Jaguar en heeft geen cent te makken, al lopen de zaken van zijn adviesbureau nu weer beter.

De documentaire is een aaneenschakeling van familieleed, van strijd tussen vaders en zonen. Het overlevingstrauma werd doorgegeven in de vorm van een permanente obsessie met verraad. En gevoeligheid voor verslaving aan drank, drugs en vrouwen. Ook regisseur en stamhouder Max had er last van en moest daarom uitzoeken wat er toch aan de hand was.

Zoals wel vaker bij therapeutische documentaires is de inhoud vele malen interessanter dan de adequate vormgeving. Langzaam tekent zich een patroon af, dat de steeds weerkerende spanning tussen waarheid en deugd in de familie Moszkowicz inzichtelijk maakt. Aanvankelijk wordt het alleen maar erger: de klachten van de negen kinderen, hun angst voor een onberekenbare, meestal afwezige vader. Dan blijkt er nog een gestorven kind te zijn, vermoedelijk verslaafd bij de geboorte. Beelden van Auschwitz-Birkenau, waar Zeide zijn moeder, broer, zus en later ook vader verloor, mogen niet ontbreken.

Er zijn de vertrouwde afleidingsstrategieën. Blijf altijd je welstand uitdragen, ook al is die even geheel afwezig. Verander herhaaldelijk je attitude ten opzichte van je Joodse identiteit. Robert kreeg geen Joodse naam, toen het beter was er niet mee te koop te lopen, en moest daarna toch Baruch heten. Maar omdat hij geen Joodse vrouw trouwde, viel hij voor het eerst in ongenade bij zijn vader Max, die precies hetzelfde had gedaan.

Stamhouder zijn blijft belangrijk. Het is een eer en een vloek. Fascinerend allemaal, en een monument voor de tweede en derde generatie. Niet de beste documentaire van het jaar, wel de pijnlijkste en in sommige opzichten onvergetelijkste.