Havik? In zijn dorp is Lieberman nog te links

Avigdor Lieberman, Israëlische minister van Defensie In nederzetting Nokdim noemen ze nieuwe bewindsman juist gematigd

Foto Derk Walters

Wie in Nokdim woont, draagt sandalen. Mannen combineren ze met een korte broek, tzitzit (joodse gebedsdraden) en een wit keppeltje; vrouwen dragen een rok erboven en een doek om hun hoofd gebonden. Nokdim, een illegale Joodse nederzetting op de Westelijke Jordaanoever met uitzicht op de kale glooiingen van de Woestijn van Judea tussen Bethlehem en de Dode Zee, is de woonplaats van de nieuwe Israëlische defensieminister Avigdor Lieberman – Yvet voor vrienden.

Jazeker, de inwoners van Nokdim (1.757 inwoners) kennen hun beroemde plaatsgenoot wel. Te midden van de dorpse landerigheid, kuierend naar de kruidenier of zittend op het terras van het hummustentje, omschrijven ze Lieberman als „vriendelijk”, maar ook „moeilijk”, „afstandelijk”, „zeer voorzichtig” en „zeer, zeer complex”. Echt actief in het dorpsleven is hij niet.

Ook al hebben zijn buurtgenoten respect voor Yvet, hun stem geven ze aan een ander. Uit de electorale gegevens van 2015 blijkt dat Liebermans ultranationalistische partij Yisrael Beitenu – ‘Israël Ons Huis’ – met 16 procent van de stemmen de derde partij is van Nokdim. De bewoners kozen voor Likud (28 procent) en zelfs nog vaker voor de ultrarechtse partij Het Joodse Huis (39 procent).

Alle Arabische leden van de Knesset met Hamasbanden moeten als collaborateurs ter dood worden gebracht (2006)

Hun grootste kritiek op Lieberman, die vindt dat ‘deloyale’ Israëlische Arabieren onthoofd dienen te worden en dat Israël ‘te mild’ was in de Gaza-oorlog van 2014, die aan meer dan 2.200 Palestijnen het leven kostte? Dat hij te links is. Anders dan Naftali Bennett van Het Joodse Huis, die de illegale nederzettingen in Palestijns gebied sterk wil uitbreiden, is minister Lieberman voorstander van de uitruil van land tussen Israël en de Palestijnen. Hierbij zou hij zelfs zijn eigen dorp willen opgeven. Dat nooit, zeggen de bewoners van Nokdim, een streng bewaakt dorp waar fourwheeldrives rondrijden met een grote Israëlische vlag achterop de kofferbak.

‘Te links’: die kwalificatie zou niet opkomen bij de critici van Lieberman. Zijn benoeming veroorzaakte een aardschok in de Israëlische politiek. Uit onvrede met de nieuwe minister stapten diverse politici op, en ook anderen fronsten hun wenkbrauwen: wat moet Lieberman, die zúlke provocerende taal uitslaat en zó weinig militaire ervaring heeft, in hemelsnaam op Defensie?

Het doet denken aan zijn tijd als minister van Buitenlandse Zaken. Ooit beledigde hij de toenmalige Europese buitenlandchef Catherine Ashton door te zeggen dat ze niets van het Midden-Oosten begreep. Ook de Nederlandse oud-minister Maxime Verhagen werd door hem geschoffeerd. Veel westerse landen nodigden hem niet meer uit of ontvingen hem aan de achterdeur, tot wanhoop van zijn eigen diplomaten.

Vinger aan rode knop

Hoe moet het dan met generaals? Anderhalve maand geleden stelde Lieberman nog dat hij, als hij minister van Defensie zou zijn, Hamas-leider Ismael Khaniyeh „binnen 48 uur” zou elimineren als hij de lichamen van enkele Israëlische soldaten niet zou teruggeven. Maar zulke boude uitspraken zijn het probleem niet, zegt generaal b.d. Iri Kahn desgevraagd. „In Israël is het niet zo dat de minister van Defensie met zijn vinger aan een rode knop zit. Er zijn voldoende mensen die meebeslissen.”

Als Egypte en Israël nog eens in een militair conflict belanden, moet Israël de Aswan-dam bombarderen (2001)

Dat minister Lieberman door veel van zijn generaals niettemin als een risico wordt gezien, denkt Kahn, is vanwege zijn volstrekte gebrek aan kennis van zaken. „In andere landen zijn er volop ministers van Defensie zonder militair verleden. Maar in Israël is het een van de meest verantwoordelijke functies. Elke dag komt echt een oceaan aan dilemma’s op je af. Dat vraagt om ervaring, of anders om een zorgvuldig leerproces. En politici hebben juist de neiging om snel te willen scoren.”

Wat volgens generaal b.d. Kahn ook niet zal meehelpen, is dat Liebermans voorganger Moshe Ya’alon door vriend en vijand werd gerespecteerd.

„Met Ya’alon konden de generaals lezen en schrijven. Het is niet dat ze Lieberman bij voorbaat afwijzen, zorgen zijn er wel. Kan Lieberman onze boodschap wel overbrengen aan het kabinet?”

Moldavische voorouders

Avigdor Lieberman werd op 5 juni 1958 geboren in Orhei, een provinciestadje op 50 kilometer ten noorden van de Moldavische hoofdstad Chisinau. Zijn zionistische ouders hadden al voor de Tweede Wereldoorlog willen emigreren naar het toenmalige Britse mandaatgebied Palestina, de oorlog doorkruiste hun plannen. De Liebermans kwamen in 1978 in Israël.

In een interview met het Russisch-Joodse blog lechaim.ru zei Lieberman dat iedereen in de familie „van de ochtend tot de avond Israël ademde”. Tot zijn derde jaar, aldus de politicus, werd er thuis zelfs alleen maar Jiddisch gesproken. In Chisinau studeerde hij landbouwkunde.

Eenmaal in Israël aangekomen schreef hij zich in bij internationale betrekkingen op de Hebreeuwse Universiteit van Jeruzalem. Deze studie bekostigde hij met bijbaantjes als beveiliger, onder meer op het vliegveld en bij een studentenclub. Na enkele maanden lid te zijn geweest van de Kach-beweging, die later zou worden verboden wegens aanzetten tot racisme, was Lieberman actief in de rechtse studentenclub Castel, waar hij onder anderen zijn tegenwoordige collega-ministers Tzachi Hanegbi en Yisrael Katz (beiden Likud) ontmoette.

Deloyale Israëlische Arabieren moeten worden onthoofd (2015)

Voordat Lieberman in 1999 zijn eigen partij oprichtte, was hij heel actief in Likud. Zo was hij eind jaren negentig bureauchef van Benjamin Netanyahu, toen ook al eens premier. Later switchten Lieberman en Netanyahu probleemloos tussen hartelijke vriendschap en bittere animositeit. Nu eens voegden ze hun partijen samen op één lijst voor de verkiezingen, dan weer scholden ze elkaar publiekelijk de huid vol. Op de persconferentie waarop vorige week de jongste benoeming van Lieberman aan de zijde van Netanyahu werd aangekondigd, betuigden beiden hun spijt voor wat ze in het verleden allemaal hadden gezegd.

Lieberman grapte bij die gelegenheid dat hij een operatie had ondergaan om zijn „korte lontje te verlengen”. Hij staat bekend als opvliegend, niet alleen verbaal. Als student werd hij al in verband gebracht met gewelddadige activiteiten. In 2001 werd hij veroordeeld tot een geldboete om geweldpleging tegen een twaalfjarige die zijn zoontje had geslagen.

Een veel uitgebreidere zaak tegen Lieberman, waarin hij verdacht werd van fraude, leverde daarentegen niets op. Anderhalf decennium lang onderzocht de Israëlische Justitie aantijgingen dat Lieberman, als publiek functionaris, honderden miljoenen shekels zou hebben aangenomen van bevriende zakenmannen.

Volgens Avia Alef, destijds hoofd witteboordencriminaliteit van het bureau van de openbaar aanklager, is er „nooit een duidelijkere zaak” geweest met betrekking tot fraude. De Israëlische politie had tussen 1998 en 2009 „overweldigend bewijs” verzameld dat Lieberman de bedrijven van zijn zakenvrienden ten dienste was geweest met geld en overheidscontracten, aldus Alef.

Kiddusj

Tot haar niet geringe frustratie beslootde Israëlische hoofdaanklager Yehuda Weinstein in 2013 de zaak niet door te zetten. In haar boek The Lieberman Case - The Indictment That Was Never Served (2015) noemde Alef dit een „smartelijke fout”. Deze opvatting werd gedeeld door de anticorruptiebeweging Movement for Quality Government in Israël – zij eiste het aftreden van de aanklager. Lieberman, die enigszins laconiek stelde dat zijn advies nu eenmaal veel geld waard is, besloot het stopzetten van zijn vervolging te vieren met een kiddusj – een joods ritueel met brood en wijn – voor zijn hele nederzetting.

Avigdor Lieberman tennist geregeld ’s ochtends vroeg op een baan in Tekoa, een nederzetting even verderop. De voormalige tennisprof Andy Ram, die naar verluidt een potje van de minister had verloren, noemde enkele jaren geleden op de Israëlische radio het spel van Lieberman ,,verrassend” agressief. ,,Hij rent naar het net, hij valt aan. Precies zijn stijl als politicus.”