Lekker geslapen of viel het weer eens tegen?

Zachtjes de slaapkamer uit sluipen. Vooral niemand wakker maken. Arianna Huffington (65), medeoprichter en hoofdredacteur van The Huffington Post, die opgroeide in een klein appartement in Athene, kreeg van haar moeder een belangrijke boodschap mee: slapen is belangrijk. Wie een gezond, productief leven wil leiden, moet goed slapen. Zo leerde Huffington, die met haar moeder en zusje een slaapkamer deelde, de slaap van anderen te respecteren en zelf uitgerust aan de dag te beginnen.

Maar zodra ze haar ouderlijk huis verliet en ging studeren in Cambridge, gebeurde er iets. Ze kreeg last van FOMO: fear of missing out. Slaap werd, omdat ze vooral niets wilde missen, iets wat ze tussendoor deed, een noodzakelijk kwaad. Totdat ze in april 2007 flauwviel van uitputting en met haar hoofd op een tafel knalde. Ze brak haar kaakbeen en had verwondingen aan haar rechteroog.

Hoe goed slaap jij eigenlijk? Doe onze quiz

Deze gebeurtenis was voor Huffington de aanleiding om de waarde van slaap te herontdekken. Ze paste haar slaapgewoonten aan: ze beantwoordde in de avond geen e-mails meer, liet computer- en andere schermen buiten de slaapkamer, ging een slaapmasker dragen en zorgde ervoor dat ze acht uur per nacht kon slapen. In 2010 hield ze al een TED Talk over de negatieve gevolgen van slaapgebrek. Inmiddels heeft ze zich opgeworpen als slaapgoeroe en schreef ze The Sleep Revolution. Daarin stelt ze de vraag waarom wij in het Westen een leven vol slaapgebrek leiden.

‘Sta op, luiaard, en verspil je leven niet. In je graf kun je nog lang genoeg slapen’

In dit doorwrochte werk, dat al wekenlang op The New York Times-bestsellerlijst staat, onderzoekt Huffington de spirituele en historische achtergronden van de slaap, beschrijft welke gezondheidsklachten slaaptekort kunnen veroorzaken, wat de gevaren zijn van een langdurig gebruik van slaappillen en hoe we wél goed kunnen slapen zonder chemische hulpmiddelen.

Wie het boek uit heeft, murw geslagen door de vele argumenten vóór slaap, krijgt de neiging de dekens nog eens diep over het hoofd te trekken. Niet alleen put Huffington uit vele recente medische onderzoeken en slaapstudies – het notenapparaat achterin het boek bestrijkt vijftig pagina’s – ook citeert ze eindeloos veel topsporters en beroemdheden die het belang van een goede nachtrust bevestigen. Om een paar voorbeelden te noemen: Eric Schmidt, voormalig topman van Google, zweert bij acht en een half uur slaap per nacht. Tennisspeler Roger Federer streeft zelfs naar elf tot twaalf uur en actrice Gwyneth Paltrow neemt voldoende slaap omdat ze er anders uitziet ‘alsof ze door een vrachtwagen is overreden’.

In Amerika draagt Huffington haar ‘slaapboodschap’ uit in vele tijdschriften en praatprogramma’s en heeft ze er zelfs een politieke draai aan weten te geven door herhaaldelijk te beweren dat de Republikeinse presidentskandidaat Donald Trump – die beweert slechts vier en een half slaap nodig te hebben – „alle symptomen van chronische slaaptekort vertoont. Hij kan simpele informatie niet verwerken, heeft last van stemmingswisselingen, woede-uitbarstingen, onbetrouwbare herinneringen en is instabiel.”

Commerciële belangen

Huffington weet het allemaal overtuigend te brengen. Maar, ondanks de stevige onderbouwing van haar betoog, vraag je je hier en daar af of er ook commerciële belangen spelen: achterin haar boek geeft ze bijvoorbeeld tips voor slaaphotels, slaap-apps en matrassen van bedrijven waar The Huffington Post mee samenwerkt voor de ‘Sleep Revolution College Tour’ waarmee ze nu vijftig campussen van universiteiten langsgaat. Haar dochter ontwierp linnengoed voor beddenbedrijf Coco-Mat.

Toch raakt de hoofdredacteur met haar boodschap een gevoelige snaar. In een samenleving waarin we 24/7 via onze tablets en smartphones verbonden zijn met de rest van de wereld en er geen einde meer lijkt te komen aan een werkdag, lijden velen van ons aan wat door de Belgische filosoof Pascal Chabot een ‘beschavingsziekte’ wordt genoemd: burn-out. En aan de basis daarvan ligt slaapgebrek. Want te weinig slaap verstoort het afweersysteem en dat gaat, op de lange duur, ten koste van de gezondheid.

Niet alleen kan iemand die te weinig slaapt, sneller overspannen raken, er is meer aan de hand. Wie niet voldoende slaapt, vergiftigt de hersenen, aldus een onderzoek dat in 2013 werd uitgevoerd door neurowetenschappers van het University of Rochester Medical Center. Zo worden tijdens de slaap de afvalstoffen uit de hersenen opgeruimd. En eerder binnengekomen informatie wordt geordend, waardoor mensen die goed slapen dingen beter onthouden. Langdurig slaapgebrek leidt verder, schrijf Huffington, tot een afname aan hersencellen en verhoogt de kans op hartkwalen, alzheimer, obesitas en diabetes.

Voor de Grieken was slaap heilig

Maar er is meer dan wetenschap. Met het verdwijnen van een goede nachtrust gaat ook iets verloren dat raakt aan ‘de diepere dimensies’ van ons bestaan. Zo was het onder de oude Grieken en in Egypte een gebruik om naar slaaptempels te gaan; een plek waar dromen werden geïnterpreteerd en, met behulp van de goden, dagelijkse problemen werden opgelost. Slaap was heilig: het zorgde voor de noodzakelijke overgang naar een andere wereld waar je in staat werd gesteld om je wereldse beslommeringen tijdelijk achter je te laten.

Dat laatste, aldus Huffington, hebben we nog steeds nodig. „We worden niet alleen gedefinieerd door werk of wat we op onze cv’s schrijven. (…) Juist slaap geeft ons een kans om telkens vanuit een hernieuwd perspectief te zien wie we in essentie zijn.”

Maar waarom, als we zo’n baat hebben bij die goede nachtrust, doen we onszelf dan tekort? Omdat weinig slaap, aldus Huffington, een symbool van mannelijkheid is geworden. Het belang van een goede nachtrust ging al op de schop tijdens de industriële revolutie. Voor de kapitalistische grootindustriëlen had slaap geen enkele waarde en met de komst van fabrieken, machines en arbeiders, werd slaap zelfs gezien als een overbodige luxe, iets waarop zoveel mogelijk moest worden bezuinigd.

Donald Trump vertoont alle symptomen van een chronisch slaaptekort

Om deze nieuwe werkethiek te ondersteunen werd slaap dan ook afgedaan als een teken van zwakheid. Zoals een jonge Benjamin Franklin halverwege de achttiende eeuw al schreef in zijn Poor Richard’s Almanack: „Sta op, luiaard, en verspil je leven niet; in je graf kun je nog lang genoeg slapen.”

Een visie die werd gedeeld door uitvinder Thomas Edison (werken deed hij dag en nacht), Napoleon („alleen een gek heeft acht uur slaap nodig”) en schrijver Vladimir Nabokov (slaap is „een nachtelijk verraad aan rede, menselijkheid en genie”).

En nog steeds hoort deze levenshouding bij de machocultuur. Overwerken wordt nog altijd gezien als een teken van gedrevenheid, ook al presteren we minder goed als we moe zijn. Wie pocht over weinig slaapuren, geeft indirect de boodschap af: ik ben succesvol. Als voorbeeld noemt Huffington het arbeidsethos van menig collega of politicus in Washington D.C. Wie een afspraak in de ochtend probeert te maken, krijgt geregeld te horen: „Acht uur? Dat is wat laat, maar oké, dan ga ik eerst wel even tennissen en regel wat teleconferenties.”

Hoe krijgen we onze slaap dan weer terug? Opvoeding is de eerste stap. We zijn geneigd om slaap als een vorm van straf aan onze kinderen op te leggen. „Als je je groenten nu niet opeet, ga je meteen naar bed”, is een veelgehoord dreigement. „Zo wordt kinderen op jonge leeftijd al aangeleerd dat slaap iets is om zo lang mogelijk te uit te stellen en dat met de slaap een einde komt aan spel en plezier”, schrijft Huffington.

Slaapmatje op het werk

Kinderen moeten leren dat slaap hen juist in staat stelt om plezier te hebben. Ouders kunnen hun kinderen helpen door van het naar bed gaan een ritueel te maken (met kopjes kruidenthee, geen smartphone in de slaapkamer, lavendelgeur op het kussen).

En zo heeft Huffington meer ideeën. Aan het einde van haar boek staat in een wensenlijstje hoe een slaapbewuste samenleving er volgens haar in de toekomst uit moet zien. Een paar vergezichten: voortaan gaan we naar ons werk met een slaapmatje in onze tas (Ben & Jerry’s, Zappos en Nike hebben tegenwoordig al ‘nap rooms’). Verder bieden verzekeringsbedrijven korting op premies voor mensen met gezonde slaapgewoonten en wordt het normaal om slaappatronen te vermelden op de cv op LinkedIn. En de smartphone? Die verandert aan het eind van de dag via een app in een ‘dumbphone’ waarmee internetverkeer wordt geblokkeerd en de voorbereidingen voor een goede nachtrust kunnen beginnen.

Als het aan Huffington ligt betekent dat: pyjama’s aan, een paar Qigong-oefeningen doen, en dan een kopje lavendelthee. Welterusten.