De euro zonder begrotingspact

Een Europa à la carte. Die benadering wordt in tijden van crisis vaak opgeworpen als een elegante uitweg uit problemen met de Europese integratie. Het lijkt er op dat deze ‘verbondenheid in vrijblijvendheid’ inmiddels ook de begrotingspolitiek in de eurozone heeft bereikt.

Maar liefst 106 maal schonden de landen van de eurozone de begrotingsafspraken in de eurozone, sinds de invoering van de euro in 1999 of sinds hun toetreding. In eenderde van de gevallen was dat overeenkomstig de uitzonderingsbepaling. In tweederde van de gevallen lapten ze de regels simpelweg aan hun laars.

De jongste casus is Spanje, waar de demissionaire regering-Rajoy niet wenst in te grijpen in de begroting, nu er nieuwe verkiezingen op komst zijn. Ook Portugal en Italië zijn in overtreding. En Frankrijk, altijd Frankrijk, waar het een zeldzaamheid is als het land zich wél aan de regels houdt.

Intussen zijn de begrotingsregels zelf ingrijpend veranderd, van een ‘dom’ en rigide Stabiliteits- en Groeipact naar een complexe set van procedures en indicatoren die moeten voorkomen dat een land uit de bocht vliegt.

Samen met een gebrek aan handhaving is het resultaat een even onoverzichtelijk als vrijblijvend regime. Van de ultieme sanctie, een boete van maximaal 0,2 procent van het bruto binnenlands product, is nooit gebruik gemaakt – als dat in die vorm om te beginnen al een goed idee was.

De Europese Commissie was juist deze maand voor het eerst in de positie om Spanje aan te pakken, maar liet die mogelijkheid om politieke redenen varen. Het zou populistisch links in Spanje in de kaart spelen.

Van enige disciplinerende werking van de financiële markten is intussen geen sprake. Mede door het opkoopprogram van de Europese Centrale Bank zijn de rentevoeten op staatsschuld in de eurozone sterk gedaald, en dicht naar elkaar toe gekropen.

Zo zit de eurozone nu met een nauwelijks functionerend begrotingsregime. Landen die één munt delen, hebben nu in wezen de vrijheid om ieder hun eigen begrotingsbeleid te voeren. Dat kan op termijn niet goed gaan. Er gaan stemmen op om het hele idee van een gemeenschappelijk begrotingsregime te laten varen en maar te zien waar het schip strandt. En er zijn ideeën in de maak om het regime te stroomlijnen, of opnieuw te ontwerpen. Vast staat dat de eurozone zich op dit moment in gevaarlijk vaarwater bevindt. Dat valt nog niet op, door de lage rentevoeten van nu. Maar zonder verandering is het een kwestie van tijd voordat dit probleem alsnog explodeert.