Poetin even ‘tsaar’ onder Griekse monniken

Veelzeggende vergissing Incorrect Twitter-bericht over de Russische leider die op Athos de Byzantijnse troon besteeg, zegt veel over het huidige Rusland.

Vladimir Poetin (midden) bij de kerkdienst in een kathedraal op Athos. Foto Alexandros Avramidis/Reuters

Het verhaal klopte niet. Maar voor Russische media, die geen kans laten liggen hun leider te bewieroken was het verhaal blijkbaar te mooi om te checken.

Afgelopen zaterdag bezocht Vladimir Poetin Karyes, het administratieve centrum van de heilige berg Athos. De trip maakte deel uit van een tweedaags bezoek aan Griekenland. En er was nog een goede gelegenheid: in 1016 (duizend jaar geleden dus) vestigden de eerste Russische monniken zich in het wereldberoemde mannenklooster op de heilige berg.

Poetin – vergezeld van de Russische patriarch Kirill – werd groots ontvangen. Bij een dienst in de Kathedraal van de Ontslapenis van de Moeder Gods kreeg de president de beste plaats, onder een vergulde hemel.

Verslaggever Dmitri Smirnov van de krant Komsomolskaja Pravda twitterde een paar foto’s van het plechtige moment. „Poetin zit in de zetel van de Byzantijnse keizers”, schreef hij. Het nieuws – ‘Russische president op Byzantijnse troon’ – werd groot nieuws in de Russische media.

Het bericht was alleen compleet onwaar. Ten eerste omdat Poetin helemaal niet zat: hij stond, zoals gebruikelijk is bij de orthodoxe dienst. En de ereplaats in de kathedraal van Karyes heeft weliswaar een zitje dat je naar beneden kunt klappen, maar een troon is het niet. Misschien werd de ‘plaats der tsaren’ bedoeld, schreef een redacteur op de site van de (overigens zeer Kremlingezinde) tv-zender LifeNews. In orthodoxe kerken is deze plaats gereserveerd voor de monarch.

Een onschuldige vergissing dus? Geenszins. Achter het foutje van de verslaggever schuilt duizend jaar Russische geschiedenis. Het feit dat Kremlingezinde media het nieuws zo gretig overnamen, zegt veel over hoe Rusland zichzelf tegenwoordig ziet.

Het grote schisma

Toen Rusland werd gekerstend, waren het westerse en oosterse christendom al ver uit elkaar gedreven. In 988 bekeerde de Kievse grootvorst Vladimir zich tot het christelijke geloof. Nog geen zeventig jaar later, in 1054, scheidde de Oosterse Katholieke Kerk zich definitief af van Rome. Door dit ‘grote schisma’ belandde Rusland in de orthodoxe wereld, die niet deelde in de Renaissance, de Reformatie en de Verlichting van West-Europa.

Dat is althans het westerse perspectief. Vanuit Moskou ziet de geschiedenis er anders uit. In 1453 werd Constantinopel veroverd door de Ottomanen en hield het Byzantijnse Rijk op te bestaan. Door de val van het 'Tweede Rome’ (het eerste Rome was gevallen bij de ondergang van het West-Romeinse Rijk in 476) werd Moskou het ‘Derde Rome’: de belangrijkste zetel van het ‘ware’ christendom. Grootvorst Ivan III van Moskou, getrouwd met de dochter van de laatste Byzantijnse Keizer, begon vanaf 1480 de titel ‘tsaar’ (‘keizer’) te gebruiken. De tweekoppige adelaar van de Byzantijnse keizer werd het wapen van het Russische Rijk.

Poetin houdt van geschiedenis, maar zou nooit een lijn trekken tussen zijn zestienjarige bewind, de tsaren en Constantinopel. Zijn journalistieke gevolg was minder bescheiden. In de Russische berichtgeving leek het ineens heel tastbaar: Vladimir I, tsaar aller Russen, op de heilige troon van Byzantium. Kijk maar naar de foto.