Vrienden verdienen de voorkeur

Zorginstelling Daelzicht geeft bedrijven opdrachten: voor tuinonderhoud, brandveiligheid, gebouweninrichting. Het werk gaat voornamelijk naar ‘voorkeursleveranciers’: goede bekenden van het management.

Ze hangen in alle tachtig vestigingen in Limburg: rode brandblussers met een gele sticker erop. Zorginstelling Daelzicht biedt een veilige woon- en werkomgeving aan 2.000 cliënten met een verstandelijke beperking. Daar horen goede brandblussers en rookmelders bij. De kans op ongelukken is hier tenslotte wat groter.

Veiligheid staat bij ons op nummer één, zegt de voorzitter van de raad van toezicht, Annelie Stevens-Ruiters. „Wij hebben een heel uitgebreid veiligheids- en kwaliteitsprotocol. Daar hebben we de afgelopen jaren heel veel aandacht aan besteed.”

Maar waarom wordt medio vorig jaar dan het beheer van brandpreventie en controle van apparaten (een contract van drie ton) in handen gegeven van de net opgerichte firma Vatra BV? Het bedrijf is niet gecertificeerd, en heeft op dat moment geen personeel en geen ervaring.

Wel bestaat er „ervaring” met Daelzicht. Vatra is van de 27-jarige Jermaine Deuzings, die eerder op de afdeling inkoop van Daelzicht werkt. Haar vader, Wil Deuzings, is dan adviseur vastgoed van de raad van bestuur. En haar ex-vriend, Jano Schoenmakers, is ad interim manager vastgoed.

Vatra besteedt de controle van de brandmeldinstallaties meteen uit aan een firma die wel gecertificeerd is. De controle van brandblussers en rookmelders neemt Vatra zelf ter hand.

In Nederland kan Daelzicht kiezen uit 200 gecertificeerde bedrijven. Waarom is Vatra er als middle man tussen geschoven? Waarom niet rechtstreeks een specialist in de arm genomen?

Voorzitter Stevens-Ruiters wist hier niet van, zegt zij wat overrompeld. „Ik moet dit toch enigszins verbaasd aanhoren, en denk: Jee, wat is hier aan de hand?”

Dat denkt de op 13 mei aangetreden interim-bestuurder van Daelzicht, Nettie Saarloos, ook. Zij heeft de leiding bij Daelzicht sinds de tweehoofdige raad van bestuur wegens interne conflicten op non-actief staat. Saarloos ging deze week, na vragen van NRC, tot actie over. Ze laat alle brandblussers inspecteren door een bedrijf dat wél gecertificeerd is. Dat Vatra niet gecertificeerd is, noemt ze „een zeer ernstige constatering”.

Katholieke broeders

Stichting Daelzicht in het Midden-Limburgse Heel is een van de vele grote zorginstellingen van Nederland: voortgekomen uit een serie fusies. De organisatie (89 miljoen euro jaaromzet, 1.800 werknemers) is geworteld in Limburg, met katholieke broeders als rechtsvoorgangers die de „zwakzinnigen” opvingen. Daelzicht biedt naar eigen zeggen een warm thuis aan mensen met een beperking, dikwijls in zelfstandige wooneenheden, maar ook permanent beschermd op prachtige landelijke locaties. Kleinschalig in de zorg; grootschalig in het beheer, luidt het parool.

Het bedrijfje Vatra dat de opdracht voor de brandveiligheid kreeg, heeft warme banden met het management van Daelzicht. En dat blijkt geen toeval te zijn. De wijze waarop de zorginstelling werk uitbesteedt, kent de laatste jaren een vast patroon. Onderzoek van NRC wijst uit dat sprake is van transacties met vrienden en verwanten. Vooral op gebied van huisvesting en vastgoed.

Juist in sectoren als bouw en vastgoed, waarin vele bedrijven bestraft zijn voor heimelijke prijsafspraken en omkoping van opdrachtgevers, zou een zorginstelling op zijn qui vive moeten zijn, de governance in de gaten moeten houden en zorgen dat er deugdelijke regels en toezicht bestaan.

Dat is bij Daelzicht geen praktijk. Verantwoordelijk zijn enkele beslissers die zowel zakelijk als privé nauwe banden hebben. Hoogste in rang is Jenny Buijks. Zij is sinds 2010 als lid van de raad van bestuur verantwoordelijk voor financiën en huisvesting en staat nu op non-actief. Buijks werkt samen met adviseur Wil Deuzings en vastgoedmanager Jano Schoenmakers.

Schoenmakers is al vanaf 2008 op projectbasis via bedrijven actief op de afdeling vastgoed van Daelzicht. Zo schrijft hij mee aan het strategisch vastgoedplan voor de tientallen miljoenen aan vastgoed die Daelzicht bezit.

Als het plan klaar is, richt Schoenmakers met een collega in 2012 een eigen bv op: Veza. Jenny Buijks huurt Schoenmakers en zijn collega via Veza op tijdelijke basis in. De tijdelijkheid duurt inmiddels bijna vijf jaar. Schoenmakers declareert 250 euro per uur, zeggen ingewijden. Schoenmakers zelf houdt het op 125 euro per uur.

Veza krijgt méér opdrachten. Daelzicht huurt een informatiesysteem van Schoenmakers’ bedrijf. En Daelzicht betaalt Veza nog eens apart voor adviesdiensten.

Sloop hoofdkantoor

Hoe vertakt het vriendennetwerk is, wordt duidelijk bij de sloop van het oude hoofdkantoor in 2015. Schoenmakers is verantwoordelijk. De opdracht gaat naar adviesbureau BSU, de oude werkgever van Schoenmakers. BSU zit op Maastricht-Airport in hetzelfde kantoorpand als zijn eigen Veza. Samen delen ze secretariaat en telefooncentrale. BSU gunt de opdracht voor het voorbereidend werk op zijn beurt aan een bedrijf van een familielid van adviseur Wil Deuzings.

Uiteindelijk klaart een door BSU ingehuurd sloopbedrijf de klus voor nog geen drie ton, maar uit financiële gegevens van de gehandicapteninstelling blijkt dat de ontmanteling voor 1,8 miljoen euro in de boeken staat. Daelzicht meldt desgevraagd dat ook de andere kosten in dat bedrag zitten, zoals het verhuizen van de receptie, de kosten van vergunningen en „leegstandsbeheer”, maar laat inmiddels wel extern onderzoek doen naar deze uitgaven.

BSU is een soort huisvriend van Daelzicht. Het bedrijf begeleidt al sinds 2008 projecten, geeft advies en is „voorkeursleverancier”. Om de verstrengeling nog complexer te maken: ook BSU huurt Wil Deuzings in, die daarmee een dubbelrol heeft. Hij is immers ook de betaald adviseur van Jenny Buijks, de bestuurder die eindverantwoordelijk is voor het inhuren van BSU. Buijks is privé close met de familie Deuzings en andere betrokkenen. Er zijn feesten en partijen. Facebook is een rijke informatiebron. Buijks zegt in reactie „geen warme vriendschapsrelatie” met de Deuzings te hebben.

Mister Ten Percent

Wie opdrachten wil hebben van Daelzicht moet bij Wil Deuzings zijn, zeggen ingewijden. Mister Ten Percent is zijn bijnaam, vanwege de commissie die nodig zou zijn om een klus te bemachtigen. Deuzings is ondanks herhaalde pogingen niet bereikbaar voor commentaar.

Is de raad van toezicht bekend met de gang van zaken, zoals de dubbelrol van adviseur Deuzings? „Wil Deuzings? Nooit van gehoord.” Wel weet de raad dat er een netwerk van voorkeursleveranciers is. „Heel gewoon in het bedrijfsleven”, zegt lid van de raad van toezicht Dick Flink, de oud-topman van Holland Casino. Maar de raad weet niet welke criteria er zijn om voorkeursleverancier te worden.

Het betekent dat er dikwijls geen offertes van meerdere partijen wordt gevraagd bij opdrachten. Zoals de opdracht voor de inrichting van de panden, die steevast belandt bij de echtgenote van een bestuurder van een zorginstelling in Eindhoven.

Dolmans Landscaping Group is ook een leverancier die een streepje voor heeft. In 2012 sluit de hovenier – zonder dat andere bedrijven een kans maken – een langjarig contract voor groenonderhoud. Tot dan doen de cliënten met een beperking dat zelf. Reden om de hovenier in de arm te nemen is dat cliënten kunnen doorstromen naar een echte baan. Daarvan is nimmer wat gekomen, geeft Daelzicht toe. Wel exploderen de uitgaven: van 210.000 euro per jaar naar ruim vijf ton. Volgens Dolmans was het voorheen „een grote zooi qua groenonderhoud”.

Vrienden van Daelzicht

Binnen Dealzicht groeit de afgelopen jaren onvrede over de zakelijke deals die vragen oproepen, terwijl tegelijk gesnoeid wordt in de zorg. Locaties voor dagbesteding gingen dicht en 100 medewerkers verliezen hun baan. Dan steekt het dat bestuurder Buijks in 2014 op een vakantie in Dubai voor 1.200 euro surft op haar smartphone: Daelzicht betaalt.

Deuzings wil intern weinig kwijt over de zakelijke deals, ook niet als de ondernemingsraad opheldering vraagt. En medewerkers die pleiten voor heldere criteria bij aanbestedingen stuiten op weerstand. Met de boodschap dat een aannemer of adviseur „voorkeursleverancier” is, is de discussie gesloten.

Ook vastgoedmanager Schoenmakers verwijst NRC naar dat voorkeursbeleid. „We hebben altijd in het belang van Daelzicht gehandeld en hebben dat naar eer en geweten gedaan.” Volgens hem was er telkens een handtekening van de voormalige raad van bestuur.

Wat de voorkeursleveranciers verbindt is hun sponsorship. Ze krijgen jaarlijks de vraag om geld over te maken naar de ‘Vrienden van Daelzicht’. Onder die noemer zijn er netwerkborrels en worden „hartenwensen” van cliënten vervuld. Zulke bijzondere uitgaven kan Daelzicht niet uit het normale budget doen. De raad van toezicht zegt hier niets van te weten.

Een van de sponsoren van de Vrienden van Daelzicht is Piet van Pol. Hij is de projectontwikkelaar die zich dezer dagen samen met de Roermondse ex-wethouder Jos van Rey voor de rechtbank terecht staat op verdenking van corruptie.

Daelzicht doet zaken met Van Pol nadat die in 2011 in opspraak komt. De zorginstelling sluit een contract met hem voor de ontwikkeling van 18 zorgappartementen in Roermond.

De bank blijkt echter niet bereid Van Pol te financieren. Daelzicht helpt. De zorginstelling toont zich bereid om de huurgarantie flink uit te breiden, van 10 naar 15 jaar. Met die garantie wil de bank wél financieren. Onderdeel van de deal is dat Van Pol 100.000 euro overmaakt aan Daelzicht voor de financiering van een pretpark voor gehandicapten en ouderen. Jenny Buijks laat via haar advocaat Peter Schouten weten dat ze „blij en trots” was dat ze „deze bijdrage van 100.000 euro” had „binnengehaald”.

Het is de raad van toezicht die, de naam zegt het al, toezicht moet houden op de raad van bestuur. Maar van veel zakenblijken de toezichthouders niet op de hoogte.

Het wordt pijnlijk wanneer de toezichthouders zelf niet de Governancecode Zorg volgen. Die schrijft onder meer voor dat de schijn van persoonlijke bevoordeling van leden van de raad van toezicht wordt vermeden en dat bij transacties met tegenstrijdige belangen van een lid de hele toezichtsraad er vóóraf mee instemt.

Zo gaat het niet bij Daelzicht.

Terwijl Annelie Stevens-Ruiters als voorzitter toezicht houdt, krijgt het bedrijf waar haar echtgenoot tot november 2015 werkt jarenlang opdrachten. Zoals, in 2014, het ontwikkelen van een toekomstvisie voor de locatie Heel en, daarna, voor de architectuur voor zorgappartementen. Medio 2015 meldt Daelzicht dat de instelling en het bedrijf „in elkaar een serieuze partner [hebben] gevonden als het gaat om het ontwikkelen van innovatieve woon- en zorgconcepten”.

Stevens-Ruiters informeert haar collega-toezichthouders niet vooraf maar achteraf dat het bedrijf waar haar man werkt „één keer een advies” aan Daelzicht gaf. „De vicevoorzitter heeft er met de raad van bestuur over gesproken en geconstateerd dat ik daar geen invloed op heb gehad”, zegt ze.

Interim-bestuurder Nettie Saarloos heeft inmiddels besloten tot een integriteitsonderzoek, met speciale aandacht voor de afdeling vastgoed. Jenny Buijks, Corry Deuzings en Jermaine Deuzings hebben deze week op hun Facebookpagina’s hun lijst met vrienden afgeschermd.