Column

Hoezo, neoliberaal?

Hèhè, het IMF heeft het ook eindelijk door: neoliberaal economisch beleid werkt niet. De financier annex schuldhulpverlener van landen baarde deze week opzien met een artikel van drie huiseconomen getiteld Neoliberalism: oversold?

Daarin schrijven de economen dat de „neoliberale agenda” van vrijere markten en een kleinere rol voor de staat veel goeds hebben gebracht (zoals het redden van miljoenen mensen van armoede), maar dat een deel van het beleid – vrij verkeer van kapitaal over grenzen en het saneren van overheidsfinanciën – niet uitpakte zoals verwacht. Kort gezegd: dat beleid drukt vaak de economische groei, zorgt voor ongelijkheid en ongelijkheid schaadt de houdbaarheid van die groei.

De beroemde Canadese anti-globaliste Naomi Klein twitterde triomfantelijk: „IMF geeft toe dat neoliberalisme een mislukking is.” Kranten maakten nieuwskoppen in de trant van: ‘Zelfs het IMF zegt het nu!’ Ron Meyer, de nieuwe voorzitter van de SP twitterde onomwonden: „Wow!”

Er is niks wow aan. Het Internationaal Monetair Fonds is niet van zijn neoliberale geloof gevallen. Het artikel zet inzichten op een rijtje die het IMF al jaren uitdraagt. Sinds de Aziëcrisis eind jaren negentig heeft het IMF voortdurend zijn economische inzichten bijgesteld. Al snel was de conclusie dat het opgelegde beleidsrecept voor de Aziatische landen, die destijds bij het IMF aanklopten, te hard was en de economische ellende onnodig had verdiept.

Sinds de financiële crisis van 2008 is het IMF opnieuw op standpunten teruggekomen. Zo waarschuwt het IMF sinds 2010 voor toenemende ongelijkheid én voor de schadelijke effecten van het saneren van de overheidsfinanciën (door te bezuinigen en door belastingen te verhogen). Ook over de vermeende zegeningen van hervormingen, bijvoorbeeld van werknemersrechten, is het IMF al jaren genuanceerd. En dat vrij verkeer van kapitaal niet altijd goed is voor opkomende landen is ook niet nieuw.

Ik moest dan ook even met mijn ogen knipperen. Waarom zou het IMF nu van zichzelf de karikaturale boeman maken die activisten, linkse politieke partijen en antiglobalisten al zo lang in het fonds zien? Die neoliberale agenda, als die al ooit bestaan heeft (niemand die zijn beleid zo heeft genoemd), is in elk geval bij het IMF al lang verlaten.

Ja, waarom? Je punt maken is ook marketing. Als niemand door heeft dat je niet neoliberaal bent, doe dan alsof je van je geloof valt. Komt de boodschap tenminste over.

Ik betwijfel of het helpt. Het IMF zal nooit een geliefd instituut worden. Het helpt landen die ten onder gaan aan hun schulden en doet daarbij wat elk schuldsaneringsprogramma ook bij een gemiddelde burger doet: een sobere leefstijl opleggen om zo nog wat terug te kunnen betalen. Dat roept uiteraard verzet en protest op. En al snel de beschuldiging dat je de ‘neoliberale gijzelaar van landen’ bent.

Maar in die schuldhulp-soap die ons in Europa nu al zes jaar bezighoudt, is het juist het IMF dat opkomt voor de Grieken. Het IMF pleit nu al jaren voor schuldverlichting. Vooral Duitsland heeft daar geen zin in. In de zoveelste Griekse schulddeal werd verlichting deze week uitgesteld tot na de Duitse verkiezingen. Terwijl het IMF telkens weer aantoont dat de opgelegde aanpak de Griekse economie zodanig heeft geschaad dat de schulden langzamer kunnen worden terugbetaald. Het ‘neoliberale’ IMF is hier de gematigde kracht, Duitsland de keiharde eiser van schuld en boete. Karikaturen, ik hou er niet van.