Een schreeuw om nuance

Haat op internet De gematigde burger heeft het moeilijk. Waar kan hij met zijn nuance nog terecht? Dare to be Grey wil de ‘grijsdenker’ een stem geven.

Foto Gino Kleisen

Het tapijt is beige, de bureaus van een grauw gebroken wit. Alleen een vrolijke lila muur valt uit de toon op dit zolderkantoor in het midden van Nederland. Hier wordt nuance gepredikt. Een groep studenten zit rondom opengeklapte laptops naar elkaar te luisteren. „Grijs moet een brand worden”, zegt Teun Voets (24).

Dit is Dare to be Grey, een club die campagne voert vóór het grijze midden en tégen de polarisatie. De groep is ontstaan op de Universiteit Utrecht. Dare to be Grey wil het Nederland met een schommelende mening vertegenwoordigen. Zoals een aanhangster van de beweging het noemt zijn de mensen „extreem gematigd”.

De genuanceerde burger heeft een zware week achter de rug. Met name de scheldkanonnades over en weer nadat Sylvana Simons bekendmaakte dat ze de politiek in wil, heeft de polarisatie in het publieke debat pijnlijk blootgelegd. De toon verhardt: je bent voor ons of je bent tegen.

Waar kun je terecht met je grijze verhaal? Als je, in de woorden van columnist John Jansen van Galen afgelopen week in Het Parool, „Jan Böhmermann en Hans Teeuwen van harte het volste recht gunt op hun uitingen, maar het niet kies en ongeestig vindt om Erdogan een ‘geitenneuker’ of een ‘jongenshoer’ te noemen”? Of Zwarte Piet een raciaal stereotype vindt, maar afschaffing te ver vindt gaan?

Precies daarom ontpoppen zich nu initiatieven om de grijsdenker een stem te geven. Naast Dare to be Grey heb je bijvoorbeeld Samen1, waarvan acteur Nasrdin Dchar een van de gezichten is. Samen1 roept op tot een mars door Amsterdam in september. „Er is een tegenbeweging aan het ontstaan”, zegt woordvoerder Dick van der Harst. „Er zijn heel veel mensen die zich niet vertegenwoordigd voelen door de harde toon in het debat.”

De stille burger

The silent majority’ – het was de Amerikaanse president Richard Nixon (1969-1974) die de term ooit muntte. Hij bedoelde daarmee het overgrote deel van de Amerikanen dat zich niet mengde in de protesten tegen de Vietnamoorlog, maar zich ook niet met de voorstanders inliet. Hij zag een groep stille burgers die werd overschreeuwd door de twee uitersten van een gepolariseerd debat.

Dat was een tijd dat de ‘stille meerderheid’ geen platform had en dus noodgedwongen stil was. Die grijze burger kan nu gemakkelijk zijn mening de wereld in slingeren, óók als die genuanceerd is.

Op hun online platform verzamelt Dare to be Grey verhalen van de milde Nederlander die ze dan weer delen op sociale media. Ze organiseren bijeenkomsten en zijn bezig met het ontwikkelen van lespakketten. Utrecht hangt vol met stickers die hun oproep tot grijsdenken verkondigen.

Bij Dare to be Grey gaan de mensen voorzichtig met elkaar om.Foto Gino Kleisen

Schreeuwen in de woestijn?

Nuances brengen wordt gezien als eromheen draaien en dat is killing

Historicus James Kennedy

Politicoloog Kees Aarts van Universiteit Twente vraagt zich ten zeerste af of je wel kunt spreken van een zwijgende of grijze meerderheid. „Dat is natuurlijk een aantrekkelijk idee, dat het overgrote deel van de bevolking gewoon redelijk is. Maar de publieke opinie ís nou eenmaal diep gepolariseerd”, zegt hij.

Aarts schetst een voorbeeld: „Probeer je een verjaardagsfeestje voor te stellen waar je begint over Zwarte Piet. Ongeacht waar je bent en met wie: binnen de kortste keren heb je het hele gezelschap verdeeld. Iedereen vindt iets. Dat is een nieuwe ontwikkeling. Ik denk dat de groep met de genuanceerde mening een minderheid aan het worden is.”

Hoe dat komt? Framing. „In de media wordt alles zo zwart-wit gepresenteerd – Europa, de vluchtelingencrisis, Sylvana – alles is voor of tegen. Mensen voelen zich gedwongen om een positie in te nemen.”

Dat zegt ook Henri Beunders, hoogleraar Ontwikkelingen in de Publieke Opinie aan de Erasmus Universiteit Rotterdam. „Iemand zegt: de zon komt in het oosten op. Er is ook iemand die zegt: nee hoor, de zon komt op in het westen op. De tv zendt beide standpunten uit, en zegt: ‘Wij zijn objectief’.” Alles wordt gepresenteerd als conflict waarin van de burger verwacht wordt dat hij een keuze maakt.

Een grijs gezelschap

Bij Dare to be Grey gaan de mensen voorzichtig met elkaar om. Dorine van de Klashorst (22) is niet de ‘directeur’ van dit project, zoals dat normaal gesproken heet, maar ‘coördinator’. Docent Jacco Pekelder (48) moet aankondigen wie er mee mag op een aanstaande reis naar Amerika. Aarzelend: „Ik heb gekeken naar wie hier het vaakst zijn geweest en het hardst hebben gewerkt. Ik hoop dat jullie je erin kunnen vinden.” Daarna een grapje: „Er zitten natuurlijk mensen in het grijze gebied.”

Agendapunt: moet de groep reageren op een artikel op The Post Online over Dare To Be Grey dat, zo zeggen zij, „feitelijk onjuist” is. „Hij doet alsof we een naïef clubje wereldverbeteraars zijn.” Het is niet echt onze doelgroep, werpt iemand op. Voets: „We gaan ons niet richten op mensen waarvan we denken dat we ze nooit kunnen bereiken.” Misschien toch maar een ingezonden brief, wordt geopperd. Kun je als grijs gezelschap eigenlijk wel een vuist maken? Juist nu kan nuance volle zalen trekken, denkt Jordy Nijenhuis (26). Hun populariteit op Facebook groeit snel, zowel Dare to be Grey als Samen1 zitten nu rond de 6.000 likes.

Nuance is niet sexy

Er is nog hoop voor grijs, denkt ook historicus James Kennedy. In Trouw noemde hij het vorige week „tijd dat ‘grijs’ terugkomt in de samenleving”. Pleitte hij als geboren Amerikaan eind jaren 90 juist vóór polarisatie – „links en rechts leken hun betekenis te hebben verloren” – daar komt hij nu toch wel op terug. „Het doel van een debat zou moeten zijn: samen zoeken naar de beste keuze. Nu gaat het er vooral om dat je grenzeloos je eigen gevoelens uit. ‘Ik mag zeggen wat ik wil!’ Nuances brengen wordt gezien als eromheen draaien en dat is killing.”

Zover als de Verenigde Staten zal het hier echter nooit komen, denkt hij. „Ik heb nog optimisme. De ideologische tweespalt in de VS is aanzienlijk dieper. Daar is het veel gemakkelijker om volledig omringd te worden door gelijkgezinden zonder tegenspraak. Ik denk dat er hier nog wel voldoende mensen zijn die vinden dat dat grijze midden een belangrijke plek is om soms in te verkeren.”

‘Grijs’ kampt wel met een imagoprobleem, en dat is niet alleen omdat nuance niet sexy is. „Als jij jezelf presenteert als genuanceerd, dan kom je superieur over”, zegt documentairemaker Abdelkarim El-Fassi, zijdelings betrokken bij Samen1. „Met nuance claim je immers dat je er beter over hebt nagedacht dan een ander. Mensen die nuance eisen in het debat schreeuwen vaak net zo hard. Daar moeten we voor oppassen.”